Shloka 27
Karma, Preta-gati, and the Continuity of Phala
Mārkaṇḍeya’s Instruction
यत् पुनर्भवता प्रोक्तं न वेद्यं विद्यतीति च । ताभ्यां हीनमतो<न्यत्र पदमस्तीति चेदपि,अब तुमने जो यह कहा कि सुख-दुःखसे रहित कोई दूसरा वेद्य तत्त्व है ही नहीं, सो तुम्हारा यह मत ठीक है। सुख-दुःखसे शून्य कोई पदार्थ नहीं है। किंतु एक ऐसा पद है भी। जिस प्रकार बर्फमें उष्णता और अग्निमें शीतलता कहीं नहीं रहती, उसी प्रकार जो वेद्य-पद है, वह वास्तवमें सुख-दुःखसे रहित ही है। नागराज! मेरा तो यही विचार है, फिर आप जैसा मानें
Yudhiṣṭhira uvāca — yat punar bhavatā proktaṃ na vedyaṃ vidyatīti ca | tābhyāṃ hīnam ato ’nyatra padam astīti ced api ||
யுதிஷ்டிரன் கூறினார்—நீ சொன்னது போல, சுக-துக்கமற்ற வேறு அறியத்தக்க தத்துவம் இல்லை என்பது சாதாரண அனுபவத்தில் சரியே; ஏனெனில் அனுபவ உலகில் சுக-துக்கமற்றது எதுவும் இல்லை. ஆயினும் அவற்றுக்கு அப்பால் ஒரு ‘பதம்’ உள்ளது. பனியில் வெப்பம் இல்லாததுபோலும், நெருப்பில் குளிர்ச்சி இல்லாததுபோலும், அந்த அறியத்தக்க பதம் உண்மையில் சுக-துக்கமற்றதே. ஓ நாகராஜா! இதுவே என் கருத்து; நீ விரும்பினபடி ஏற்றுக்கொள்।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Yudhiṣṭhira argues that while all ordinary, experiential objects are mixed with pleasure and pain, there is nevertheless a higher ‘knowable state’ (pada) that is genuinely beyond both—an ethical-philosophical claim pointing toward liberation and equanimity.
In a philosophical exchange with the Nāgarāja, Yudhiṣṭhira responds to the serpent-king’s assertion that no knowable reality exists beyond the realm characterized by pleasure and pain, and he counters by affirming a transcendent state free from both.