Shloka 14
Karma, Preta-gati, and the Continuity of Phala
Mārkaṇḍeya’s Instruction
ऐश्वर्यमदमत्तो5हमवमन्य ततो द्विजान् । इमामगस्त्येन दशामानीत: पृथिवीपते,तब उस ऐश्वर्यको पाकर मेरा अहंकार बढ़ गया। मैंने सहस्रों ब्राह्यगोंसे अपनी पालकी ढुलवायी। तदनन्तर ऐश्वर्यके मदसे उन्मत्त हो मैंने बहुत-से ब्राह्मगोंका अपमान किया। पृथ्वीपते! इससे कुपित हुए महर्षि अगस्त्यने मुझे इस अवस्थाको पहुँचा दिया। पाण्डुनन्दन नरेश! उन्हीं महात्मा अगस्त्यकी कृपासे आजतक मेरी स्मरणशक्ति मुझे छोड़ नहीं सकी है। (मेरी स्मृति ज्यों-की-त्यों बनी हुई है)
sarpa uvāca | aiśvaryamadamattō 'ham avamanya tato dvijān | imām agastyena daśām ānītaḥ pṛthivīpate |
பாம்பு கூறியது—அரசாட்சியும் செல்வமும் தரும் அகந்தை மயக்கத்தில் நான் இருபிறப்பினரை (த்விஜரை) இகழ்ந்தேன். பூமிபதியே! மகரிஷி அகஸ்தியர் என்னை இந்நிலைக்குக் கொண்டுவந்தார். செல்வமதத்தில் ஆயிரக்கணக்கான பிராமணர்களால் என் பல்லக்கை சுமக்கச் செய்தேன்; பின்னர் அதே ஐஸ்வர்ய மயக்கத்தில் பல பிராமணர்களை அவமதித்தேன். இதனால் சினந்த மகரிஷி அகஸ்தியர் என்னை இவ்விதமாக ஆக்கினார். பாண்டுநந்தன அரசே! அந்த மகாத்மாவின் அருளால் இன்று வரை என் நினைவும் உணர்வும் என்னை விட்டு நீங்கவில்லை—என் விழிப்புணர்வு அப்படியே உள்ளது.
सर्प उवाच
Educational Q&A
Worldly power and wealth can breed mada (arrogant intoxication), leading to adharma such as contempt for the dvijas. Disrespecting the worthy invites swift moral consequence; yet even punishment can be tempered by a sage’s grace, preserving awareness so that repentance and learning remain possible.
A serpent recounts his past: once prosperous, he forced Brahmins to carry his palanquin and insulted them. The sage Agastya, angered by this misconduct, reduced him to his present degraded condition (serpent-form). Despite this, the serpent retains clear memory due to Agastya’s grace.