Kuberasaras-darśana (Bhīma beholds Kubera’s guarded lotus-lake) / कुबेरसरः-दर्शनम्
साम, दान, दण्ड, भेद--ये चार उपाय, गुप्तचर, उत्तम बुद्धि, सुरक्षित मन्त्रणा, पराक्रम, निग्रह, अनुग्रह और चतुरता--ये राजाओंके लिये कार्य-सिद्धिके साधन हैं ।। साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनोपेक्षणेन च । साधनीयानि कर्माणि समासव्यासयोगत:,साम, दान, भेद, दण्ड और उपेक्षा--इन नीतियोंमेंसे एक-दोके द्वारा या सबके एक साथ प्रयोगद्वारा राजाओंको अपने कार्य सिद्ध करने चाहिये
vaiśampāyana uvāca |
sāmnā dānena bhedena daṇḍenopakṣaṇena ca |
sādhanīyāni karmāṇi samāsavyāsayogataḥ ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—சாமம், தானம், பேதம், தண்டம், மேலும் உபேக்ஷை—இவற்றால் அரசன் செய்ய வேண்டிய காரியங்களை நிறைவேற்ற வேண்டும்; சூழ்நிலைக்கேற்ப இவற்றைச் சுருக்கமாகவோ விரிவாகவோ, தனித்தனியாகவோ, இரண்டிரண்டாகவோ, அல்லது ஒன்றாகச் சேர்த்தும் பயன்படுத்த வேண்டும்.
वैशम्पायन उवाच
A ruler should achieve objectives through a calibrated use of five political measures—conciliation, gifts, division, punishment, and strategic disregard—choosing and combining them according to circumstance, with intelligence and restraint.
Vaiśampāyana, in a didactic passage within the Vana Parva, summarizes practical principles of kingship (nīti/raja-dharma), outlining the standard tools by which rulers secure success in governance and conflict.