Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Kṛṣṇasya asāṃnidhya-kāraṇaṃ — Śālva–Soubha-vṛttāntaḥ

Why Kṛṣṇa was absent; the Śālva and Saubha account

पुरी समन्ताद्‌ विहिता सपताका सतोरणा । सचक्रा सहुडा चैव सयन्त्रखनका तथा,द्वारकापुरीमें सब ओर पताकाएँ फहरा रही थीं। ऊँचे-ऊँचे गोपुर वहाँ चारों दिशाओंमें सुशोभित थे। जगह-जगह सैनिकोंके समुदाय युद्धके लिये प्रस्तुत थे। सैनिकोंके आत्मरक्षापूर्वक युद्धकी सुविधाके लिये स्थान-स्थानपर बुर्ज बने हुए थे। युद्धोपयोगी यन्त्र वहाँ बैठाये गये थे; तथा सुरंगद्वारा नये-नये मार्ग निकालनेके काममें भी बहुत-से लोग जुटे हुए थे

purī samantād vihitā sapatākā satoraṇā | sacakrā sahuḍā caiva sayantra-khanakā tathā ||

அந்நகரம் எல்லாப் புறங்களிலும் உறுதியாகக் கோட்டையாக்கப்பட்டிருந்தது—கொடிகள் பறந்தன, வாயில்கள் தோரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டன. சக்கரங்களும் பாதுகாப்பு அமைப்புகளும் போர் இயந்திரங்களும் கொண்டு அது ஆயத்தமாயிருந்தது; மேலும் பலர் சுரங்கங்களும் புதிய வழிகளும் தோண்டிக் கொண்டிருந்தனர்.

पुरीthe city
पुरी:
Karta
TypeNoun
Rootपुरी
FormFeminine, Nominative, Singular
समन्तात्on all sides, all around
समन्तात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
विहिताarranged, provided
विहिता:
Karta
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु: धा)
FormFeminine, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
सपताकाhaving banners/flags
सपताका:
Karta
TypeAdjective
Rootस- + पताका
FormFeminine, Nominative, Singular
सतोरणाhaving gateways/arches
सतोरणा:
Karta
TypeAdjective
Rootस- + तोरण
FormFeminine, Nominative, Singular
सचक्राhaving wheels/chariots (or wheel-devices)
सचक्रा:
Karta
TypeAdjective
Rootस- + चक्र
FormFeminine, Nominative, Singular
सहुडाhaving huḍa-s (uncertain: defensive structures/engines)
सहुडा:
Karta
TypeAdjective
Rootस- + हुड
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सयन्त्रखनकाhaving war-engines and miners/diggers
सयन्त्रखनका:
Karta
TypeAdjective
Rootस- + यन्त्र + खनक
FormFeminine, Nominative, Singular
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

वायुदेव उवाच

वायुदेव (Vāyu)
पुरी (the city/fortified town)
पताका (banners/flags)
तोरण (arched gateways)
चक्र (wheels/defensive devices)
यन्त्र (war-engines)
खनक (diggers/tunnelers)

Educational Q&A

The verse highlights rajadharma in practice: a well-ordered community safeguards itself through disciplined preparedness—fortifications, organized defenses, and strategic engineering—so that protection of people is ensured without descending into chaos or needless violence.

Vāyu describes a city’s defensive readiness: banners and gateways adorn the fortifications, while practical military measures—engines, protective works, and tunneling/excavation—are actively in place, indicating an imminent or anticipated conflict.