Shloka 35
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
दयावान् सर्वभूतेषु हीनिषेवो महास्त्रवित् । मृदुश्च सुकुमारश्न धार्मिकश्च प्रियश्ष मे,“मधुसूदन श्रीकृष्ण! जो समस्त प्राणियोंके प्रति दयालु, लज्जाशील, महान् अस्त्रवेत्ता, कोमल, सुकुमार, धार्मिक तथा मुझे विशेष प्रिय है; जो महाधनुर्धर शूरवीर सहदेव रणभूमिमें शोभा पानेवाला, सभी भाइयोंका सेवक, धर्म और अर्थके विवेचनमें कुशल तथा युवावस्थासे युक्त है; कल्याणकारी आचारवाले जिस महात्मा सहदेवके आचार-व्यवहारकी सभी भाई प्रशंसा करते हैं, जो बड़े भाईके प्रति अनुरक्त, युद्धोंका नेता और मेरी सेवामें तत्पर रहनेवाला है; उस माद्रीकुमार वीर सहदेवका समाचार मुझे बताऔ
dayāvān sarvabhūteṣu hrīniṣevo mahāstravit | mṛduś ca sukumāraś ca dhārmikaś ca priyaś ca me |
வைசம்பாயனர் கூறினார்— அவன் எல்லா உயிர்களிடத்தும் கருணையுடையவன், நாணமுடையவன், தாழ்மையுடன் நடப்பவன், மகா அஸ்திரவித்தகன்; இயல்பில் மென்மையும் சுகுமாரத்தனமும் உடையவன், நடத்தையில் தர்மநிஷ்டன், மேலும் எனக்கு மிகப் பிரியமானவன். ஓ மதுசூதனன் ஸ்ரீகிருஷ்ணா! மாத்ரீபுத்திரனான அந்த வீர சகதேவனின் செய்தியை எனக்குச் சொல்வாயாக—அவன் மகாதனுர்தரனாய் போர்க்களத்தில் ஒளிர்வான், சகோதரர் அனைவருக்கும் சேவை செய்வான், தர்மமும் அர்த்தமும் பற்றிய விவேகத்தில் தேர்ந்தவன், இளமையின் வலிமையால் நிறைந்தவன். அவனுடைய கல்யாணகரமான ஒழுக்கத்தை சகோதரர் அனைவரும் புகழ்வர்; மூத்தவரிடம் பற்று கொண்டவன், போர்களில் தலைவன், என் சேவையில் எப்போதும் துடிப்புடன் இருப்பவன்—அந்த சகதேவனைப் பற்றி எனக்குத் தெரிவி.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ideal kṣatriya excellence as inseparable from ethical virtues: compassion toward all beings, modesty, gentleness, and dharmic conduct, alongside martial competence. It also elevates service to elders and solidarity with brothers as marks of true nobility.
In the Udyoga Parva’s pre-war context, a speaker (as reported by Vaiśampāyana) asks Kṛṣṇa (Madhusūdana) for news about Sahadeva. Sahadeva is praised through a catalogue of virtues—battlefield prowess, discernment of dharma and artha, and devoted service—highlighting his role and character among the Pāṇḍavas.