Shloka 30
Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
समस्त पाण्डव अतिरथी शूरवीर, यशस्वी, प्रतापी, युद्धविजयी तथा अग्नि और सूर्यके समान तेजस्वी हैं ।। येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदन: । योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ,संजय! युधिष्छिर जिनके नेता हैं, भगवान् मधुसूदन जिनके रक्षक हैं, पाण्डुपुत्र वीरवर अर्जुन और भीमसेन जिनके प्रमुख योद्धा हैं, नकुल, सहदेव, पृषद्वंशी धृष्टद्युम्न, सात्यकि, ट्रपद, धृष्टकेतु, सुकेतु, पांचालदेशीय उत्तमौजा, दुर्जय युधामन्यु, शिखण्डी, क्षत्रदेव, विराटकुमार उत्तर, काशि, चेदि तथा मत्स्यदेशके सैनिक, सूंजयवंशी क्षत्रिय, विराटकुमार बश्रु तथा पांचालदेशीय प्रभद्रकगण जिनके पक्षमें युद्धके लिये उद्यत हैं, जिनकी इच्छाके बिना देवराज इन्द्र भी इस पृथ्वीका अपहरण नहीं कर सकते, जो वीर तथा रणधीर हैं, जो पर्वतोंको भी विदीर्ण कर सकते हैं, जिनका प्रताप देवताओंके समान है तथा जो समस्त सदगुणोंसे सम्पन्न हैं, उन्हीं पाण्डवोंके साथ मेरा दुष्ट पुत्र दुर्योधन मेरे चीखते-चिल्लाते हुए भी युद्ध करना चाहता है
dhṛtarāṣṭra uvāca | samastāḥ pāṇḍavā atirathinaḥ śūrā vīrā yaśasvinaḥ pratāpinaḥ yuddhajayinaś ca agni-sūrya-sama-tejasaḥ | yeṣāṁ yudhiṣṭhiro netā goptā ca madhusūdanaḥ | yodhāś ca pāṇḍavau vīrau savyasācī vṛkodaraḥ | sañjaya, yudhiṣṭhira-neteṣu madhusūdana-gopteṣu savyasāci-vṛkodara-pramukheṣu yodheṣu nakula-sahadeva-dhṛṣṭadyumna-sātyaki-drupada-dhṛṣṭaketu-suketu-uttamaujā-yudhāmanyu-śikhaṇḍi-kṣatradeva-uttara-kāśi-cedi-matsya-sainyeṣu sūñjaya-kṣatriyeṣu virāṭa-kumāra-babhruṣu ca prabhadraka-pāñcāleṣu ca yuddhāya udyateṣu, yeṣām icchāṁ vinā indro 'pi pṛthivīm apahartuṁ na śaknoti, teṣu parvata-vidāraṇa-sāmarthyeṣu deva-sama-pratāpeṣu sarva-sadguṇa-sampanneṣu pāṇḍaveṣu mama duṣṭaḥ putro duryodhanaḥ mama krandataḥ api yuddhaṁ kartum icchati |
துருதராஷ்டிரன் கூறினான்— “சஞ்சயா! பாண்டவர்கள் அனைவரும் அதிரதர்கள்—வீரர்கள், புகழ்மிக்கோர், பெருமைமிக்கோர், போரில் வெற்றியாளர்கள்; அக்கினியும் சூரியனும் போல ஒளிர்வோர். அவர்களின் தலைவர் யுதிஷ்டிரன்; அவர்களின் காவலன் மதுசூதனன் (கிருஷ்ணன்); அவர்களின் முதன்மை போராளிகள் பாண்டுபுத்திரர் இரு வீரர்கள்—சவ்யசாசி அர்ஜுனன் மற்றும் வ்ருகோதரன் பீமன். அவர்களுடன் நகுலன், சகதேவன், ப்ருஷத வம்சத்துத் த்ருஷ்டத்யும்னன், சாத்தியகி, த்ருபதன், த்ருஷ்டகேது, சுகேது, பாஞ்சால வீரன் உத்தமௌஜன், வெல்ல முடியாத யுதாமன்யு, சிகண்டி, க்ஷத்ரதேவன், விராடனின் மகன் உத்தரன், காசி-சேதி-மத்ஸ்ய படைகள், மேலும் ஸ்ரிஞ்ஜய க்ஷத்திரியர்கள், பப்ரு, பாஞ்சாலத்தின் பிரபத்ரகர்கள்—அனைவரும் அவர்களின் பக்கத்தில் போருக்குத் தயாராக நிற்கின்றனர். அவர்களின் சம்மதமின்றி தேவராஜ இந்திரனும் இந்தப் பூமியைப் பறிக்க இயலாது. அவர்கள் போரில் உறுதியானோர்; மலைகளையும் பிளக்க வல்லோர்; தேவர்களுக்குச் சமமான பிரபாவம் உடையோர்; எல்லா நற்குணங்களாலும் நிறைந்தோர். ஆனாலும் என் பாவகர்மன் மகன் துரியோதனன், நான் கதறிக் கூறினாலும், அந்தப் பாண்டவர்களுடனே யுத்தம் செய்ய விரும்புகிறான்.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
Moral blindness and attachment can drive a ruler to enable adharma: Dhṛtarāṣṭra recognizes the Pāṇḍavas’ virtue, strength, and Kṛṣṇa’s protection, yet admits his son’s wicked insistence on war. The passage highlights responsibility in governance—knowing what is right is insufficient if one fails to restrain wrongdoing.
In Udyoga Parva, as war becomes imminent, Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya, enumerating the Pāṇḍavas and their powerful allies, stressing their near-invincible position (even Indra could not take the earth against their will). He laments that despite his protests, Duryodhana still wants to fight them.