Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Udyoga-parva Adhyāya 47 — Arjuna’s Deterrent Declaration

Sañjaya’s Report

यदा द्रष्टा भीमसेनं रथस्थं गदाहस्तं क्रोधविषं वमन्तम्‌ । अमर्षणं पाण्डवं भीमवेगं तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्‌,जिस समय दुर्योधन हाथमें गदा लिये रथपर बैठे हुए भयानक वेगवाले अमर्षशील पाण्डुनन्दन भीमसेनको क्रोधरूप विष उगलते देखेगा, उस समय युद्धके परिणामको सोचकर उसे महान्‌ पश्चात्ताप करना पड़ेगा

yadā draṣṭā bhīmasenaṁ rathasthaṁ gadāhastaṁ krodhaviṣaṁ vamantam | amarṣaṇaṁ pāṇḍavaṁ bhīmavegaṁ tadā yuddhe dhārtarāṣṭro 'nutapsyate ||

சஞ்சயன் கூறினான்—துரியோதனன், ரதத்தில் அமர்ந்து கையில் கதையைத் தாங்கி, கோபமெனும் விஷத்தை உமிழ்வதுபோல் அசையாத மனத்துடன் பேர்வேகமுடைய பாண்டுநந்தன் பீமசேனனைப் பார்க்கும் போது, போரின் முடிவை எண்ணி த்ருதராஷ்டிரப் புதல்வன் கடும் பச்சாத்தாபத்தில் ஆழ்வான்.

यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
द्रष्टाthe seer/one who will see
द्रष्टा:
Karta
TypeNoun
Rootदृश्
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमसेनम्Bhimasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Accusative, Singular
रथस्थम्standing/placed on a chariot
रथस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरथस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
गदाहस्तम्having a mace in hand
गदाहस्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगदाहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
क्रोधविषम्poison of wrath
क्रोधविषम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्रोधविष
FormNeuter, Accusative, Singular
वमन्तम्vomiting/uttering
वमन्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootवम्
FormMasculine, Accusative, Singular
अमर्षणम्intolerant, unforbearing
अमर्षणम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअमर्षण
FormMasculine, Accusative, Singular
पाण्डवम्the Pandava
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
भीमवेगम्of terrible speed/impetus
भीमवेगम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभीमवेग
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
धार्तराष्ट्रःthe son of Dhritarashtra (Duryodhana)
धार्तराष्ट्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधार्तराष्ट्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्वतप्स्यत्will regret/repent (will be pained afterwards)
अन्वतप्स्यत्:
TypeVerb
Rootतप्
FormSimple Future (Lृट्), 3rd, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīmasena (Bhīma)
D
Duryodhana (Dhārtarāṣṭra)
C
chariot (ratha)
M
mace (gadā)

Educational Q&A

Unchecked anger and pride lead to ruin and later remorse; the verse warns that provoking a righteous but formidable opponent brings consequences that cannot be undone once war begins.

Sañjaya foretells Duryodhana’s reaction in battle: when he sees Bhīma—mace in hand, blazing with wrath and unstoppable force—he will regret having driven events toward war, realizing the terrible outcome it will entail.