Shloka 58
हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः
Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace
प्रज्ञाशरेणा भिह तस्य जन्तो- श्रविकित्सका: सन्ति न चौषधानि । न होममन्त्रा न च मड्बलानि नाथर्वणा नाप्यगदा: सुसिद्धा:
prajñāśareṇābhihatasya jantoḥ śravikitsakāḥ santi na cauṣadhāni | na homamantrā na ca maṅgalāni nātharvaṇā nāpyagadāḥ susiddhāḥ ||
விதுரர் கூறினார்—ஞானத்தின் அம்பால் குத்தப்பட்ட உயிர்க்கு வைத்தியனும் இல்லை, மருந்தும் இல்லை. ஹோம மந்திரங்களும் இல்லை; மங்களச் சடங்குகளும் இல்லை; அதர்வண மந்திரப் பிரயோகங்களும் இல்லை; நன்கு सिद्धமான எதிர்மருந்து மூலிகைகளும் பயனளிக்காது.
विदुर उवाच
Educational Q&A
When genuine wisdom pierces a person—destroying delusion and attachment—no external countermeasure can undo it. Rituals, spells, auspicious rites, or medicines may address bodily or worldly troubles, but they cannot reverse true ethical awakening; it irreversibly redirects one toward dharma.
In the Udyoga Parva, Vidura offers moral counsel in the tense lead-up to war. Here he uses a striking metaphor: wisdom is like an arrow that, once it hits, leaves no ‘treatment’—emphasizing the decisive, transformative power of right understanding over mere external rites.