Shloka 15
अध्याय २६ — युद्ध-निन्दा, काम-दोष, तथा धार्तराष्ट्र-नीति-विश्लेषण
War-aversion, Desire as a Policy Fault, and Analysis of Dhṛtarāṣṭra’s Governance
अन्तं गत्वा कर्मणां मा प्रजह्मा: सत्यं दमं चार्जवमानृशंस्यम् । अश्वमेधं राजसूयं तथेज्या: पापस्यान्तं कर्मणो मा पुनर्गा:
sañjaya uvāca |
antaṃ gatvā karmaṇāṃ mā prajahmāḥ satyaṃ damaṃ cārjavam ānṛśaṃsyam |
aśvamedhaṃ rājasūyaṃ tathejyaḥ pāpasyāntaṃ karmaṇo mā punargāḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—உன் செயல்களை அவற்றின் உரிய நிறைவு வரை கொண்டு சென்று, சத்தியம், தமம், நேர்மை, அன்ருஷம்சம் (கருணை) ஆகியவற்றை ஒருபோதும் கைவிடாதே. அச்வமேதம், ராஜசூயம் முதலிய யாகங்களையும் விட்டுவிடாதே; ஆனால் போர்போன்ற பாவச் செயலின் முடிவரையைக் கூட மீண்டும் அணுகாதே.
संजय उवाच
Educational Q&A
Sustain foundational virtues—truth, self-restraint, straightforwardness, and compassion—while continuing legitimate Vedic duties like royal sacrifices; but avoid returning to sinful, destructive action, exemplified by war.
In Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Sañjaya conveys counsel that frames righteous conduct for rulers: uphold moral virtues and sanctioned rites, yet refrain from sliding back into violent, blameworthy deeds as tensions move toward conflict.