Shloka 19
सो>तं न पश्यामि परीक्षमाण: कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृंजयानाम् । आत्िश्वर्यो धृतराष्ट्र: परेभ्य: प्रत्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टो,मैं बहुत सोचने-विचारनेपर भी कोई ऐसा उपाय नहीं देखता, जिससे कुरु तथा सूंजयवंश दोनोंका कल्याण हो। धृतराष्ट्र हम शत्रुओंसे ऐश्वर्य छीनकर दूरदर्शी विदुरको देशसे निर्वासित करके अपने पुत्रोंसहित भूमण्डलका निष्कण्टक साम्राज्य प्राप्त करनेकी आशा लगाये बैठे हैं। ऐसे लोभी नरेशके साथ केवल संधि ही बनी रहेगी, (युद्ध आदिका अवसर नहीं आयेगा) यह सम्भव नहीं जान पड़ता; क्योंकि हमलोगोंके वन चले जानेपर वे हमारे सारे धनको अपना ही मानने लगे हैं
sa taṁ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ kathaṁ svasti syāt kurusṛñjayānām | atiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ pratrājite vidure dīrghadṛṣṭaḥ ||
சஞ்சயன் கூறினான்—எல்லாத் திசைகளிலும் ஆராய்ந்தும், குருவர்களுக்கும் ஸ்ரிஞ்ஜயர்களுக்கும் இருவருக்கும் நலன் எவ்வாறு உண்டாகும் என்று எனக்குத் தோன்றவில்லை. த்ருதராஷ்டிரன் அதிகார மயக்கத்தில், தொலைநோக்குடைய விதுரரை நாடு கடத்தி, எதிரிகளிடமிருந்து ஆட்சியைப் பறித்து, தன் மக்களுடன் முள்ளில்லா பேரரசை நாடுகிறான். இத்தகைய பேராசை கொண்ட அரசனுடன் வெறும் உடன்படிக்கை நீடிக்கும் என்று எனக்குச் சாத்தியமாகத் தெரியவில்லை; ஏனெனில் பாண்டவர்கள் வனத்திற்குச் சென்றபின், அவர்கள் எங்கள் செல்வம் அனைத்தையும் தங்களுடையதே எனக் கருதத் தொடங்கினர்.
संजय उवाच
Educational Q&A
When rulers are driven by greed and power, they silence or exile wise counsel, making genuine welfare (svasti) for all sides impossible; diplomacy without ethical restraint cannot prevent conflict.
Sanjaya assesses the political situation and concludes that peace is unlikely: Dhṛtarāṣṭra, having expelled the prudent Vidura and seeking to seize the opponents’ sovereignty, cannot sustain a stable treaty, especially after the Pāṇḍavas’ forest-exile led the Kaurava side to treat their property as its own.