Shloka 4
भीष्म–रामसंयुगनिवृत्तिः
Bhishma and Rama: Restraint and Withdrawal in the Engagement
यत्कृते दुःखवसतिमिमां प्राप्तास्मि शाश्वतीम् । पतिलोकाद् विहीना च नैव स्त्री न पुमानिह
yatkṛte duḥkhavasatim imāṃ prāptāsmi śāśvatīm | patilokād vihīnā ca naiva strī na pumān iha |
“அவனால் நான் இந்த நிரந்தர துயர்வாசஸ்தலத்தில் வீழ்ந்தேன்; கணவனுலகத்திலிருந்து துண்டிக்கப்பட்டதால் இவ்வாழ்வில் நான் பெண்ணுமல்ல, ஆணுமல்ல. கங்கையின் புதல்வன் பீஷ்மனைப் போரில் வீழ்த்தாமல் நான் தவத்தை நிறுத்தமாட்டேன். தபோதனர்களே! இதுவே என் உள்ளத்தின் உறுதி—நான் தெளிவாக அறிவித்தேன்।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unresolved injustice can harden into a binding vow: personal suffering and social exclusion are transmuted into relentless resolve, raising ethical questions about whether vengeance and ascetic power should be directed toward destruction even when framed as a duty.
A wronged figure (contextually associated with Śikhaṇḍin/Amba’s enmity) declares to ascetics that, having lost the possibility of a normal conjugal life and social identity, they will continue severe austerities until Bhīṣma—Gaṅgā’s son—is slain in battle.