Shloka 226
Bhīṣma’s Dream-Counsel and the Prasvāpa Astra (भीष्मस्वप्नदर्शनम् / प्रस्वापास्त्रोपदेशः)
न त्वहं विनिवर्तिष्ये युद्धादस्मात् कथंचन । “आजसे पहले भी मैं कभी किसी युद्धसे पीछे नहीं हटा हूँ। अतः: पितामहो! आपलोग अपनी इच्छाके अनुसार पहले गंगानन्दन भीष्मको ही युद्धसे निवृत्त कीजिये। मैं किसी प्रकार पहले स्वयं ही इस युद्धसे पीछे नहीं हटूँगा”
na tv ahaṁ vinivartiṣye yuddhād asmāt kathaṁcana |
எந்த நிலையிலும் நான் இந்தப் போரிலிருந்து விலகமாட்டேன். இதற்கு முன் நான் ஒருபோதும் போரில் பின்வாங்கியதில்லை; ஆகவே இப்போதும் நான் முதலில் தானாக விலகமாட்டேன். மூத்தோர் என்னை போரிலிருந்து நீக்க விரும்பினால், அவர்கள் விருப்பப்படி முதலில் கங்கையின் புதல்வன் பீஷ்மனையே போரிலிருந்து விலக்கட்டும்; நான் என் விருப்பத்தால் ரணகளத்தை விட்டுச் செல்லமாட்டேன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights steadfastness to one’s chosen duty (kṣatriya-dharma) and the ethical weight of vows: Bhishma treats withdrawal as a breach of lifelong martial commitment unless he is formally released by rightful authority.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Bhishma speaks to affirm that he will not personally step back from the coming conflict; if others want him removed from combat, they must explicitly relieve him rather than expect voluntary retreat.