भीष्म–रामयुद्धवर्णनम्
Bhīṣma’s Account of the Strategic Engagement with Rāma Jāmadagnya
ततो निशि च राजेन्द्र प्रसुप्त: शरविक्षत: । दक्षिणेनेह पाश्वेन प्रभातसमये तदा,राजेन्द्र! ऐसी प्रार्थना करके बाणोंसे क्षत-विक्षत हुआ मैं रात्रिके अन्तमें प्रभातके समय दाहिनी करवटसे सो गया। महाराज! कुरुश्रेष्ठ! तत्पश्चात् जिन ब्राह्मणशिरोमणियोंने रथसे गिरनेपर मुझे थाम लिया और उठाया था तथा “डरो मत” ऐसा कहकर सान्त्वना दी थी, उन्हीं लोगोंने मुझे सपनेमें दर्शन दे मेरे चारों ओर खड़े होकर जो बात कही थी, उसे बताता हूँ, सुनो--
tato niśi ca rājendra prasuptaḥ śaravikṣataḥ | dakṣiṇeneha pārśvena prabhātasamaye tadā ||
அப்போது, அரசே! இரவில் அம்புகளால் காயமுற்று சிதைந்த நான், விடியல் நெருங்கிய வேளையில் இங்கே வலப்புறமாகச் சாய்ந்து உறங்கினேன். இப்போது, குருவம்சச் சிறந்தவனே! ரதத்திலிருந்து விழுந்தபோது என்னைத் தாங்கி எழுப்பி, “அஞ்சாதே” என்று ஆறுதல் கூறிய அந்தச் சிறந்த பிராமணர்களே கனவில் எனக்குத் தரிசனம் தந்து, என்னைச் சூழ்ந்து நின்று சொன்ன வார்த்தைகளை நான் உனக்குச் சொல்கிறேன்—கேள்.
भीष्म उवाच
Even amid the violence and pain of war, dharma is sustained through truthful counsel and fearless composure; the verse frames Bhishma’s suffering as a setting for receiving and transmitting guidance, reinforced by the reassuring words “Do not fear.”
Bhishma, grievously wounded by arrows, lies down and falls asleep near dawn on his right side. He then prepares to recount a dream-vision in which the same eminent Brahmins who earlier supported and comforted him appear around him and speak to him.