Shloka 8

प्राजापत्यं हि नक्षत्र ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युति: । शनैश्वर: पीडयति पीडयन्‌ प्राणिनोडधिकम्‌,“महातेजस्वी एवं तीक्ष्ण ग्रह शनैश्षर प्रजापति-सम्बन्धी रोहिणीनक्षत्रको पीड़ित करते हुए जगतके प्राणियोंको अधिक-से-अधिक पीड़ा दे रहे हैं

prajāpatyaṃ hi nakṣatra-grahas tīkṣṇo mahādyutiḥ | śanaiścaraḥ pīḍayati pīḍayan prāṇino 'dhikam ||

சஞ்சயன் கூறினான்—மிகுந்த ஒளியுடனும் கடுமையுடனும் உள்ள சனீஸ்வரன், பிரஜாபதி-தொடர்புடைய நட்சத்திர மண்டலத்தைப் பீடிக்கிறான்; அந்தப் பீடனத்தாலேயே உயிர்களுக்கு மேலும் மேலும் துன்பம் விளைகிறது.

प्राजापत्यम्Prajāpati-related
प्राजापत्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्राजापत्य
FormNeuter, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नक्षत्रम्the lunar mansion (nakṣatra)
नक्षत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootनक्षत्र
FormNeuter, Accusative, Singular
ग्रहःplanet/seizer
ग्रहः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Nominative, Singular
तीक्ष्णःsharp/fierce
तीक्ष्णः:
Karta
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
महाद्युतिःof great splendor
महाद्युतिः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाद्युति
FormMasculine, Nominative, Singular
शनैश्वरःŚanaiścara (Saturn)
शनैश्वरः:
Karta
TypeNoun
Rootशनैश्वर
FormMasculine, Nominative, Singular
पीडयतिafflicts/torments
पीडयति:
TypeVerb
Rootपीड्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
पीडयन्afflicting (while afflicting)
पीडयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपीड्
FormPresent active participle (śatṛ), Masculine, Nominative, Singular
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karma
TypeNoun
Rootप्राणिन्
FormMasculine, Accusative, Plural
अधिकम्more/excessively
अधिकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअधिक
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
Ś
Śanaiścara (Saturn)
P
Prajāpati
N
Nakṣatra (lunar mansion/asterism)

Educational Q&A

The verse frames cosmic disturbance as a moral and social warning: when harsh forces prevail (symbolized by Saturn’s affliction), collective suffering increases, urging rulers and communities to act with restraint and dharma to avert catastrophe.

Sañjaya reports ominous celestial signs. Saturn is described as severely afflicting a Prajāpati-linked nakṣatra, and this astrological disturbance is presented as a portent of escalating distress among living beings—foreshadowing the coming devastation of war.