Shloka 89
राजन! नृपश्रेष्ठ अपने परम कल्याणकी इच्छा रखनेवाले श्रोताको महाभारतको सुनने तथा इसका पारायण करनेके लिये सदा प्रयत्नशील रहना चाहिये ।।
rājan nṛpaśreṣṭha ātmanaḥ parama-kalyāṇecchāṃ dhārayamāṇena śrotṛṇā mahābhārataṃ śrotuṃ tad-adhyetuṃ ca sadā yatnaśīlena bhavitavyam | bhārataṃ śṛṇuyān nityaṃ bhārataṃ parikīrtayet | bhārataṃ bhavane yasya tasya hastagato jayaḥ ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே, அரசர்களில் சிறந்தவனே! பரம நலனை விரும்பும் கேட்பவன் எப்போதும் மகாபாரதத்தைச் செவிமடுக்கவும் அதைப் பாராயணம் செய்யவும் முயற்சியுடன் இருக்க வேண்டும். தினந்தோறும் பாரதத்தை கேட்க வேண்டும்; நித்தமும் அதைப் புகழ்ந்து உரைக்க வேண்டும். யாருடைய இல்லத்தில் பாரத நூல் இருக்கிறதோ, அவருடைய கையிலேயே வெற்றி தங்கும்.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that regular engagement with the Mahābhārata—hearing it and reciting it—is a sustained spiritual-ethical discipline aimed at one’s highest welfare (parama-kalyāṇa). Keeping the Bhārata in one’s home symbolizes continual access to dharma-guidance, which is said to bring ‘victory’—both practical success and moral triumph.
In the closing portion of the Mahābhārata (Svargārohaṇa Parva), the narrator Vaiśampāyana addresses the king and concludes with a phalaśruti-like statement, praising the merit and benefit of listening to and reciting the epic, and asserting its auspicious power for those who preserve it in their household.