Shloka 63
Svargārohaṇa-parva Adhyāya 5 — Karmaphala-Nirdeśa and Phalāśruti (कर्मफलनिर्देशः फलश्रुतिश्च)
न जातु कामाजन्न भयान्न लोभाद् धर्म त्यजेज्जीवितस्यापि हेतो: । नित्यो धर्म: सुखदुः:खे त्वनित्ये जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्य:
na jātu kāmāj na bhayān na lobhād dharmaṁ tyajej jīvitasya api hetoḥ | nityo dharmaḥ sukha-duḥkhe tv anitye jīvo nityo hetur asya tv anityaḥ ||
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஆசை, அச்சம், பேராசை அல்லது உயிரைக் காக்கும் காரணத்திற்காகவும் தர்மத்தை ஒருபோதும் கைவிடக் கூடாது. தர்மம் நிலையானது; இன்பமும் துன்பமும் நிலையற்றவை. அதுபோல ஜீவாத்மா நிலையானது; அதன் பந்தத்திற்கான காரணம் நிலையற்றது.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Dharma must not be sacrificed under pressure from desire, fear, greed, or even the instinct for self-preservation. The verse grounds this in a metaphysical contrast: dharma and the self are enduring, whereas pleasure/pain and the factors that bind the self are transient—so one should not trade the lasting for the fleeting.
In Svargārohaṇa Parva, Vaiśaṃpāyana continues the concluding instruction-like narration, emphasizing the Mahābhārata’s ethical summation: steadfastness in dharma despite extreme trials, and a final perspective that relativizes worldly suffering and attachment by pointing to impermanence.