Shloka 7
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
एवं शस्त्राणि मुज्चन्तो घ्नन्ति वध्याननेकथा । तस्यैषां निष्कृति: कृत्स्ना भूतानां भावनं पुन:
evaṁ śastrāṇi muñcanto ghnanti vadhyān anekathā | tasya eṣāṁ niṣkṛtiḥ kṛtsnā bhūtānāṁ bhāvanaṁ punaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—இவ்வாறு ஆயுதங்களை எறிந்து, கொல்லத் தகுந்தவர்களை பல விதங்களில் அவர்கள் கொல்கின்றனர். அத்தகைய செயல்களுக்கு முழுப் பரிகாரம் இதுவே—போருக்குப் பின் எல்லா உயிர்களின் நலனை மீண்டும் வளர்த்தும் மீட்டும் நிலைநாட்டுதல்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when killing occurs in a sanctioned context like warfare, moral responsibility remains; the proper redress is not merely ritual but concrete governance—restoring, protecting, and promoting the prosperity of all beings after the conflict.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and statecraft, Bhishma explains to the king that acts of wartime killing, though directed at ‘vadhya’ enemies, require a compensatory duty: post-war reconstruction and the renewed nurturing of the realm’s living beings.