Shloka 15
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
शिल्पं प्रति करानेवं शिल्पिन: प्रति कारयेत् । इसी तरह मालकी तैयारी, उसकी खपत तथा शिल्पकी उत्तम-मध्यम आदि श्रेणियोंका बार-बार निरीक्षण करके शिल्प एवं शिल्पकारोंपर कर लगावे ।।
śilpaṁ prati kārāṇeva śilpinaḥ prati kārayet |
தொழிலின் தன்மைக்கேற்ப தொழிலாளர்களிடம் வரி விதிக்க வேண்டும். பொருளின் தயாரிப்பு, அதன் விற்பனை/நுகர்வு, மேலும் தொழில்பொருட்களின் உயர்ந்த‑நடுத்தர முதலான தரங்களை மீண்டும் மீண்டும் ஆய்ந்து, தொழில்களிலும் தொழிலாளர்களிலும் வரியை நிர்ணயிக்க வேண்டும். யுதிஷ்டிரா! மக்களின் ஆற்றலுக்கேற்ப அதிக‑குறைந்த வரி விதிக்க வேண்டும்; குடிகள் துன்புறாத அளவிற்கே அரசன் வரி பெற வேண்டும். அவர்களின் உழைப்பு மற்றும் லாபத்தைப் பார்த்தே அனைத்தையும் ஒழுங்குபடுத்த வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king must levy taxes with discernment and compassion: assess actual production, quality, and profit in crafts and trade, and impose proportionate taxes so that subjects are not pushed into hardship.
In the Śānti Parva dialogue on rājadharma, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on practical statecraft—especially how to supervise economic activity (crafts and markets) and set fair, capacity-based taxation.