Shloka 69

एकच्छत्रां महीं कृत्वा कौसल्याय यशस्विने । मुनि: कालकवृक्षीय ईजे क्रतुभिरुत्तमै:,कालकवृक्षीय मुनिने अपने बुद्धिबलसे यशस्वी कोसलनरेशको भूमण्डलका एकच्छत्र सम्राट्‌ बनाकर अनेक उत्तम यज्ञोंद्वारा यजन किया

ekacchatrāṁ mahīṁ kṛtvā kausalyāya yaśasvine | muniḥ kālakavṛkṣīya īje kratubhir uttamaiḥ ||

பீஷ்மர் கூறினார்— காலகவிருக்ஷீய முனிவர் பூமியை ஒரே குடைக்கீழ் கொண்டுவந்து, புகழ்மிக்க கோசல அரசனுக்காக உயர்ந்த யாகங்களால் யஜ்ஞங்களை நிகழ்த்தினார்.

एकच्छत्राम्under one umbrella (single-sovereign)
एकच्छत्राम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकच्छत्रा
FormFeminine, Accusative, Singular
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral), Non-finite
कौसल्यायto the Kosala king (Kausalya)
कौसल्याय:
Sampradana
TypeNoun
Rootकौसल्य
FormMasculine, Dative, Singular
यशस्विनेto the renowned
यशस्विने:
Sampradana
TypeAdjective
Rootयशस्विन्
FormMasculine, Dative, Singular
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
कालकवृक्षीयःKalakavrikshiya (by lineage/association)
कालकवृक्षीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootकालकवृक्षीय
FormMasculine, Nominative, Singular
ईजेperformed sacrifice / worshipped
ईजे:
TypeVerb
Rootयज्
FormLiṭ (Perfect), Atmanepada, Third, Singular
क्रतुभिःwith sacrifices (rites)
क्रतुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootक्रतु
FormMasculine, Instrumental, Plural
उत्तमैःexcellent, best
उत्तमैः:
Karana
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormMasculine, Instrumental, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kālakavṛkṣīya (muni)
K
Kosala (kingdom)
K
Kosalādhipa / Kausalya (Kosalan king)

Educational Q&A

Stable, righteous sovereignty (ekacchatra rule) is ideally grounded in dharma and affirmed through proper Vedic rites performed under the guidance of a qualified sage, linking political authority with moral and ritual legitimacy.

Bhishma recounts an example where the sage Kālakavṛkṣīya establishes the Kosalan king as a universal, single-sovereign ruler and then conducts excellent sacrifices on his behalf, portraying the cooperation of royal power and ascetic wisdom.