Shloka 28
यदि राजाके लिये दूसरेके धनका अपहरण करना उचित नहीं है, तो वह धर्मका अनुष्ठान कैसे कर सकता है? वेदशास्त्रोंमें भी विद्वानोंने राजाके लिये यही निर्णय दिया है कि *राजा प्रतिदिन वेदोंका स्वाध्याय करे, विद्वान् बने, सब प्रकारसे संग्रह करके धन ले आवे और यत्नपूर्वक यज्ञका अनुष्ठान करे! ।। द्रोहाद् देवैरवाप्तानि दिवि स्थानानि सर्वश: । द्रोहात् किमन्यज्ज्ञातीनां गृद्धयन्ते येन देवता:,जाति-भाइयोंसे द्रोह करके ही देवताओंने स्वर्गगलोकके सभी स्थानोंपर अधिकार प्राप्त कर लिया है। देवता जिससे धन या राज्य पाना चाहते हैं, वह ज्ञातिद्रोहके सिवा और क्या है?
arjuna uvāca | yadi rājake liye dūsareke dhan kā apaharaṇa karanā ucita nahīṁ hai, to vaha dharmakā anuṣṭhāna kaise kara sakatā hai? vedaśāstroṁ meṁ bhī vidvānōṁ ne rājake liye yahī nirṇaya diyā hai ki rājā pratidina vedōṁ kā svādhyāya kare, vidvān bane, sab prakār se saṁgraha karke dhana le āve aura yatnapūrvaka yajñakā anuṣṭhāna kare || drohād devair avāptāni divi sthānāni sarvaśaḥ | drohāt kim anyaj jñātīnāṁ gṛddhyante yena devatāḥ ||
அர்ஜுனன் கூறினான்—அரசனுக்கு மற்றவரின் செல்வத்தை அபகரிப்பது முறையல்ல எனில், வளங்களின் மீது சார்ந்திருக்கும் தர்மக் கடமைகளை அவன் எவ்வாறு நிறைவேற்ற முடியும்? வேத-சாஸ்திரங்களில் பண்டிதர்கள் அரசனுக்காக இதையே தீர்மானித்துள்ளனர்—அரசன் தினமும் வேதங்களைச் சுவாத்யாயம் செய்ய வேண்டும், உண்மையிலே அறிஞனாக வேண்டும், எல்லா முறையான வழிகளாலும் செல்வத்தைச் சேர்த்து வர வேண்டும், மேலும் முயற்சியுடன் யாகங்களை நடத்த வேண்டும். மேலும், தேவர்கள் தம் இனத்தாரிடமே துரோகம் செய்து வானுலகின் எல்லா நிலையங்களையும் பெற்றனர் என்று சொல்லப்படுகிறது; தேவர்கள் தம் உறவினரின் செல்வம் அல்லது அரசாட்சிக்காக ஆசைப்படுவது—அது உறவுத் துரோகம் அல்லாமல் வேறென்ன?
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The passage probes a tension in rājadharma: a king is expected to uphold dharma and sponsor yajñas, which require wealth, yet seizing others’ wealth appears unethical. It further critiques the idea that even divine models of gaining power may involve morally troubling acts like betrayal of kin, urging scrutiny of ends-versus-means justifications.
Arjuna raises a pointed question about the legitimacy of royal revenue-collection and the moral cost of acquiring resources for religious and state duties. He cites scriptural prescriptions for a king’s learning and sacrificial obligations, then invokes a provocative example about the gods attaining heavenly positions through ‘droha’ against relatives, challenging simplistic appeals to precedent.