Shloka 57
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
अज्जरकुशमुज्जानां पलाशशरवर्णिनाम् | यवसेन्धनदिग्धानां कारयीत च संचयान्,शत्रुओंकी सेनासे पीड़ित हुआ राजा धन-संचय तथा आवश्यक वस्तुओंका संग्रह करके रखे। घायलोंकी चिकित्साके लिये तेल, चर्बी, मधु, घी, सब प्रकारके औषध, अड़रे, कुश, मूँज, ढाक, बाण, लेखक, घास और विषयमें बुझाये हुए बाणोंका भी संग्रह करावे
ajjarakuśam ujjānāṁ palāśaśaravarṇinām | yavasendhanadigdhānāṁ kārayīta ca saṁcayān ||
பீஷ்மர் கூறினார்—பகைவர் படையால் துன்புறுத்தப்படும் அரசன் விவேகமாக செல்வச் சேமிப்பையும் அத்தியாவசியப் பொருட்களின் களஞ்சியத்தையும் ஏற்படுத்த வேண்டும். காயமடைந்தோரின் சிகிச்சைக்காக எண்ணெய், கொழுப்பு, தேன், நெய், எல்லா வகை மருந்துகள்; மேலும் அர்க்கம், குசை, முஞ்சை, பலாசம், அம்புகள், எழுதும் பொருட்கள், புல்—இவற்றையும், எரிபொருள் பூசி எரியச் செய்யும் அம்புகளையும் கூடச் சேமிக்கச் செய்ய வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma in wartime includes foresight and preparedness: maintaining reserves of wealth and essential materials, and ensuring medical supplies for the wounded, so the kingdom can withstand enemy pressure and protect its people.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises the king on practical measures during military threat—organizing stockpiles of provisions, materials, and treatment resources, including items useful for defense and battlefield needs.