Shloka 15
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
(विद्वांस:क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिण: पृथिवीपते ।।
bhīṣma uvāca |
vidvāṃsaḥ kṣatriyā vaiśyā brāhmaṇāś ca bahuśrutāḥ |
daṇḍanītau tu niṣpannā mantriṇaḥ pṛthivīpate ||
praṣṭavyo brāhmaṇaḥ pūrvaṃ nītiśāstrasya tattvavit |
paścāt pṛcchet bhūpālaḥ kṣatriyaṃ nītikovidam ||
vaiśyaśūdrāv tathā bhūyaḥ śāstrajñau hitakāriṇau |
ajñāyamāne hīnatve sandhiṃ kuryāt pareṇa vai |
lipsur vā kañcid evārthaṃ tvaramāṇo vicakṣaṇaḥ ||
ஓ பூமிபதி! தண்டநீதி (ஆட்சி–தண்டனை நெறி) அறிவில் தேர்ந்த, கல்வியுடைய க்ஷத்திரியர், வைசியர், பல சாஸ்திரங்களில் தேர்ந்த பிராமணர்—இவர்களை அமைச்சர்களாக அமைக்க வேண்டும். முதலில் அரசியல் நெறியின் உள்ளார்ந்த தத்துவம் அறிந்த பிராமணரிடம் ஆலோசனை கேட்க வேண்டும்; பின்னர் கொள்கை அறிவில் வல்ல க்ஷத்திரியரிடம் விசாரிக்க வேண்டும்; அதன் பின் அரசின் நலனில் ஈடுபட்ட சாஸ்திரஞானம் கொண்ட வைசியர் மற்றும் சூத்ரரிடமும் கருத்து பெற வேண்டும். மேலும், தன் பலவீனம் பகைவருக்குத் தெரியுமுன் அவனுடன் சந்தி செய்து கொள்ள வேண்டும்; அல்லது அந்தச் சந்தியால் ஏதாவது நோக்கம் நிறைவேறும் என்றால், விவேகமுள்ள அரசன் தாமதமின்றி விரைந்து செயல்பட வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should build a competent council drawn from multiple social groups, prioritizing principled ethical insight (Brahmin), then strategic-political expertise (Kshatriya), and then practical welfare-oriented counsel (Vaishya and Shudra). In diplomacy, prudence requires making peace or alliance before one’s weakness becomes visible, especially when it secures a concrete objective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma teaches Yudhishthira principles of governance: how to select and consult ministers in an ordered way, and how to act swiftly in forming treaties with opponents when strategic conditions demand it.