Shloka 35
Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)
अन्यायपूर्वक क्षत्रिय-धर्मकी अवहेलना करनेसे प्रवृत्ति और निवृत्ति धर्म भी उसी प्रकार बीचमें ही नष्ट हो जाते हैं, जैसे अन्धा मनुष्य रास्तेमें नष्ट हो जाता है ।।
anyāyapūrvakaṁ kṣatriya-dharmasyāvahēlanayā pravṛtti-nivṛtti-dharmāv api tathā madhye naśyataḥ, yathāndho manuṣyo mārge naśyati. ādi pravartite cakre tathaivādi-parāyaṇe; vartasva puruṣavyāghra, saṁvijānāmi te ’nagha. puruṣasiṁha niṣpāpa yudhiṣṭhira, vidhātur etad ājñā-cakraṁ (rājadharmaḥ) ādikāle pracalitaṁ pūrvavarti-mahāpuruṣāṇāṁ parama-āśrayaṁ ca; tvam api tadanusara. jānāmi ca tvāṁ kṣātra-dharma-mārge samarthaṁ.
பீஷ்மர் கூறினார்—அநியாயமாக க்ஷத்திரிய தர்மத்தை அவமதித்தால், செயலாற்றும் தர்மமும் விலகும் தர்மமும்—இரண்டுமே—அதேபோல் நடுவே துண்டிக்கப்பட்டு அழிந்துபோகும்; பாதையில் குருடன் அழிவுறுவது போல. மனிதர்களில் புலியே! பாவமற்ற யுதிஷ்டிரா! விதாதாவின் இந்த ஆணைச் சக்கரம்—ராஜதர்மமே—ஆதிகாலத்திலேயே இயக்கப்பட்டது; முன்னோர் மகாபுருஷர்களின் பரம ஆதாரமாக இருந்தது. நீயும் அதே தடத்தில் நட. குற்றமற்றவனே! உன்னை நான் நன்கு அறிவேன்; க்ஷத்திரிய தர்மப் பாதையில் செல்ல நீ முழுமையாகத் தகுதியானவன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that unjustly neglecting Kshatriya duty destroys both paths of dharma—active responsibility (pravṛtti) and renunciant restraint (nivṛtti). Therefore, Yudhishthira should uphold rājadharma as an ancient, divinely sanctioned order.
In the Shanti Parva instruction on kingship, Bhishma urges Yudhishthira—who is hesitant and morally burdened after the war—to accept and follow the established royal code, assuring him of his capability and emphasizing its primordial authority.