Shloka 11
Varṇāśrama-ācāra and Vikarma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Safe Dharmas (शिवधर्मप्रश्नः)
स्वदारतुष्टस्त्वृुतुकालगामी नियोगसेवी न शठो न जिद्दः । मिताशनो देवरत: कृतज्ञः सत्यो मृदुश्चानृशंस: क्षमावान्
svadāra-tuṣṭas tv ṛtukāla-gāmī niyoga-sevī na śaṭho na jihmaḥ | mitāśano devarataḥ kṛtajñaḥ satyo mṛduś cānṛśaṁsaḥ kṣamāvān ||
பீஷ்மர் கூறினார்—இல்லறத்தான் தன் மனைவியிடமே அன்பு கொண்டு திருப்தியாய் இருக்க வேண்டும்; உரிய ऋதுகாலத்தில் மட்டுமே அவளை அணுக வேண்டும். சாஸ்திர விதிகளைப் பின்பற்ற வேண்டும்; வஞ்சகம், வளைவுத்தனம் இவற்றிலிருந்து விலக வேண்டும். அளவோடு உண்பவன் ஆக வேண்டும்; தேவர்களை வழிபடுவதில் ஈடுபட வேண்டும்; உதவி செய்தோர்க்கு நன்றியுணர்வு காட்ட வேண்டும்; உண்மை பேச வேண்டும்; அனைவரிடமும் மென்மையாய் இருக்க வேண்டும்; எவரிடமும் கொடூரமாக நடக்காமல் எப்போதும் பொறுமையுடன் மன்னிப்பவனாய் இருக்க வேண்டும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma outlines the ethical ideal of a gṛhastha: marital fidelity and regulated sexuality, obedience to śāstric duty, moderation in food, devotion to the gods, gratitude, truthfulness, gentleness, non-cruelty, and forgiveness—virtues that stabilize both household and society.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he gives a concise list of qualities and disciplines expected of a righteous householder, presenting practical conduct rather than battlefield events.