Shloka 30
अध्याय ५७ — राज्ञः नित्यप्रयत्नः, रक्षा-प्रधानता, तथा त्याग-नीतिः
Chapter 57: Constant Royal Vigilance, Primacy of Protection, and Principles of Dismissal
प्राज्ञस्त्यागगुणोपेत: पररन्ध्रेषु तत्पर: । सुदर्श: सर्ववर्णानां नयापनयवित् तथा
prājñas tyāga-guṇopetaḥ para-randhreṣu tat-paraḥ | sudarśaḥ sarva-varṇānāṁ nayāpanaya-vit tathā ||
தியாகக் குணம் உடைய ஞானி, பிறரின் மறைந்த பலவீனங்களை கூர்ந்து கவனிப்பவன்; எல்லா வர்ணங்களின் இயல்பையும் நன்கு அறிந்து தீர்மானிப்பவன்; மேலும் நெறி-அநெறி—எதை ஏற்க வேண்டும், எதைத் தவிர்க்க வேண்டும்—இவற்றை அறிந்தவன் ஆக வேண்டும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines the prājña (wise person) as one who combines inner renunciation with sharp discernment: he knows what to accept and what to reject (naya vs. apanaya) and can judge situations and people clearly, including recognizing vulnerabilities that affect practical decision-making.
Within the Śānti Parva’s instruction on dharma and governance after the war, Bhīṣma continues advising the listener on the qualities of an ideal counselor/leader—highlighting renunciation, clear judgment across society, and competence in sound versus unsound policy.