Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)

राजद्विषप्टे च विप्रस्य विषयान्ते विसर्जनम्‌ | विधीयते न शारीरं दण्डमेषां कदाचन,प्रजानाथ! इनमें कोई कलड्कित हो तो उसपर भी कृपा ही करनी चाहिये। ब्रह्महत्या, गुरुपत्नीगमन, भ्रूणहत्या तथा राजद्रोहका अपराध होनेपर भी ब्राह्मणको देशसे निकाल देनेका ही विधान है--उसे शारीरिक दण्ड कभी नहीं देना चाहिये

rājadvīṣa-pāṭe ca viprasya viṣayānte visarjanam | vidhīyate na śārīraṃ daṇḍam eṣāṃ kadācana prajānātha |

அரசனுக்கு விரோதம் செய்ததாகக் குற்றம் நிரூபிக்கப்பட்ட பிராமணனுக்குக் கூட நாட்டின் எல்லையோரம் நாடுகடத்தல் என்பதே விதி. ஓ பிரஜாநாதா! இவர்களுக்கு எந்நாளும் உடல் தண்டனை விதிக்கக் கூடாது; பிரம்மஹத்தி, குருபத்னீகமனம், கருவழிப்பு, அரசதுரோகம் போன்ற பெருங்குற்றங்கள் இருந்தாலும் கருணையுடன் நாட்டைவிட்டு வெளியேற்றுதலே அரசநீதி எனக் கூறப்படுகிறது.

राजद्विषप्टेin (the case of) treason/hostility to the king
राजद्विषप्टे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजद्विषप्ट
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
विप्रस्यof a Brahmin
विप्रस्य:
Sampradana
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Genitive, Singular
विषयान्तेat the boundary/end of the realm
विषयान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविषयान्त
FormMasculine, Locative, Singular
विसर्जनम्banishment/expulsion (sending away)
विसर्जनम्:
Karta
TypeNoun
Rootविसर्जन
FormNeuter, Nominative, Singular
विधीयतेis prescribed/ordained
विधीयते:
TypeVerb
Rootधा (वि + धा)
FormPresent, Passive, Third, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
शारीरम्bodily/physical
शारीरम्:
TypeAdjective
Rootशारीर
FormNeuter, Accusative, Singular
दण्डम्punishment
दण्डम्:
Karma
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Accusative, Singular
एषाम्of these (persons/offenders)
एषाम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
कदाचनever/at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
King (addressed as Prajānātha)
B
Brahmin (vipra)
R
Realm/territory (viṣaya)