Shloka 773
Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
रजसा तमसा चैव मानसं समभिप्लुतम् | ऐसा पुरुष जब जन्म लेता है
rajasā tamasā caiva mānasaṃ samabhiplutam |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ரஜஸும் தமஸும் மனத்தை முற்றிலும் மூழ்கடித்திருக்கும். அத்தகையவன் பிறப்பெடுக்கும் போது, லோகபிதாமகன் பிரம்மாவின் அருள்நோக்கு அவன்மேல் விழுந்து, அவனைப் பிரவிருத்தி மார்க்கத்தில் நியமிப்பார்; அவனுடைய மனம் ரஜஸ்-தமஸ் ஓட்டத்தில் மூழ்கியே இருக்கும்।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That when rajas (passionate agitation) and tamas (deluded inertia) dominate the mind, inner clarity is submerged; ethical life then requires recognizing these forces and cultivating sattva (lucidity) through discipline, right understanding, and self-restraint.
Vaiśampāyana is describing a psychological-ethical condition within the Śānti Parva’s instruction: the mind of a certain type of person is portrayed as overwhelmed by the lower guṇas, setting the stage for guidance about conduct and the paths of action and restraint.