Shloka 16
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
अव्यक्ते पुरुष याते पुंसि सर्वगतेडपि च । तम एवाभवत् सर्व न प्राज्ायत किंचन
avyakte puruṣa yāte puṁsi sarvagate ’pi ca | tam evābhavat sarvaṁ na prājāyata kiṁcana, nṛpaśreṣṭha |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அவ்யக்தத்தில் புருஷன் லயமாய், புருஷனும் அனைத்திலும் நிறைந்த பரமாத்மாவில் லயமானபோது, அனைத்தும் அதுவே (தத்) ஆகிவிட்டது; எதுவும் பிறக்கவில்லை. அப்போது எங்கும் தமஸ்—இருளே—பரவி இருந்தது.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
All manifested categories—elements, mind, and cosmic principles—are ultimately reabsorbed step by step into subtler causes, culminating in the all-pervading Supreme Self; in that final state, differentiation ceases and nothing new is produced.
Vaiśaṃpāyana explains to the king the ‘ultimate dissolution’ (ātyantika pralaya) of the five elements and associated principles, describing a graded merging from earth into water and onward through subtler levels until only the Supreme Reality remains, with darkness symbolizing the absence of perceivable distinctions.