Shloka 98
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
तेनानुशिष्टो ब्रह्मापि स्वलोकमचिराद् गत: । एवमेष महाभाग: पद्मनाभ: सनातन:,भगवानका यह उपदेश पाकर ब्रह्मा भी शीघ्र ही अपने लोकको चले गये। इस प्रकार ये महाभाग सनातन पुरुष भगवान् पदमनाभ यज्ञोंमें अग्रभोक्ता और सदा ही यज्ञके पोषक एवं प्रवर्तक बताये गये हैं। वे कभी अक्षयधर्मी महात्माओंके निवृत्तिधर्मका आश्रय लेते हैं और कभी लोककी विचित्र चित्तवृत्ति करके प्रवृत्तिधर्मका विधान करते हैं
tenānuśiṣṭo brahmāpi svalokam acirād gataḥ | evam eṣa mahābhāgaḥ padmanābhaḥ sanātanaḥ ||
இவ்வாறு உபதேசம் பெற்ற பிரம்மாவும் விரைவில் தன் உலகத்திற்குச் சென்றார். இத்தகைய மகாபாக்யவான், சனாதனமான பகவான் பத்மநாபன் யாகங்களில் முதன்மை போக்தாவாகவும், எப்போதும் யாக ஒழுங்கைத் தாங்கி வளர்த்து நடத்துபவனாகவும் கூறப்படுகிறார். சில வேளைகளில் அழியாத தர்மம் உடைய மகாத்மர்கள் ஏற்றுக் கொள்ளும் நிவ்ருத்தி-தர்மப் பாதையை அவர் நிலைநிறுத்துகிறார்; மற்ற வேளைகளில் உலகின் பலவகை மனவிருத்திகளை எண்ணிக் கொண்டு ப்ரவ்ருத்தி-தர்மத்தை உலகிற்கு விதிக்கிறார்।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Lord (Padmanābha/Viṣṇu) as the regulator of dharma in two complementary modes: nivṛtti (renunciatory withdrawal aimed at liberation) and pravṛtti (engaged duty sustaining society and ritual order). Both are framed as divinely sanctioned, applied according to the capacities and mental tendencies of beings.
After receiving instruction, Brahmā departs to his own realm. Vyāsa then characterizes Padmanābha as eternal and supremely authoritative over sacrifice and dharma—supporting sacrificial order while also guiding beings either toward renunciation or toward worldly duty as appropriate.