Shloka 766
Atithi-prāpti and the Brāhmaṇa’s Deliberation on Triadic Dharma (अतिथिप्राप्तिः धर्मत्रयविचारश्च)
प्रवृत्ती वा निवृत्ती वा तत्फलं सो<श्चुते महत् । “वह क्षेत्रज्ञ मैं हूँ। जो कर्मपरायण मनुष्य हैं
pravṛttī vā nivṛttī vā tatphalaṃ so 'śnute mahat |
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஒருவன் புறச் செயல்பாட்டின் பாதை (பிரவிருத்தி) சென்றாலும், விலகல் பாதை (நிவிருத்தி) சென்றாலும், அதற்கேற்ற மாபெரும் பலனை அவன் நிச்சயமாக அடைகிறான். “அந்த க்ஷேத்ரஜ்ஞன் நானே. கர்மத்தில் பற்றுடையோர், கர்மபராயணர் மீண்டும் மீண்டும் பிறப்புச் சுழலில் திரும்புவர்; ஆகவே அவர்களுக்கு நிவிருத்தி மார்க்கம் அரிது. எந்த உயிர் எவ்வாறு இயல்புடன் உருவாக்கப்பட்டதோ, அது எந்தெந்த பிரவிருத்தி அல்லது நிவிருத்தி-ரூப கர்மத்தில் ஈடுபடுகிறதோ, அதற்கேற்ற மாபெரும் பலனின் உரிமையாளனாகிறது.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
That both engagement in action (pravṛtti) and renunciation (nivṛtti) yield powerful results, and a person inherits the fruit aligned with their nature and chosen mode of conduct; hence nivṛtti is difficult for those strongly action-oriented.
Vaiśampāyana continues a didactic exposition in Śānti Parva, summarizing how different life-orientations—worldly action versus withdrawal—lead to corresponding outcomes, framing an ethical psychology of disposition and consequence.