Shloka 29
अश्वशिरो-आख्यानम्
Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas
जो सूक्ष्म, अज्ञेय, अव्यक्त, अचल और ध्रुव है, जो इन्द्रियों, विषयों और सम्पूर्ण भूतोंसे परे है, वही सब प्राणियोंका अन्तरात्मा है; अतः क्षेत्रज् नामसे कहा जाता है, वही त्रिगुणातीत तथा पुरुष कहलाता है। उसीसे त्रिगुणमय अव्यक्तकी उत्पत्ति हुई है। द्विजश्रेष्ठ! उसीको व्यक्तभावमें स्थित, अविनाशिनी अव्यक्त प्रकृति कहा गया है
yaḥ sūkṣmaḥ, ajñeyaḥ, avyaktaḥ, acalaḥ ca dhruvaḥ; yaḥ indriyebhyaḥ, viṣayebhyaḥ ca sarvebhyaḥ bhūtebhyaḥ paraḥ; sa eva sarva-prāṇinām antarātmā; ataḥ kṣetrajña-nāmnā ucyate; sa eva triguṇātītaḥ puruṣaḥ ca. tasmāt triguṇamayasya avyaktasya utpattiḥ. dvijaśreṣṭha! sa eva vyakta-bhāve sthitaḥ avināśinī avyakta-prakṛtiḥ iti ucyate.
நாரதர் கூறினார்—எது நுண்மையானது, அறிய இயலாதது, அவ்யக்தமானது, அசையாதது, நிலையானது; புலன்களுக்கும் புலன்விஷயங்களுக்கும் எல்லா உயிர்களுக்கும் அப்பாற்பட்டதோ—அதுவே எல்லாப் பிராணிகளின் அந்தராத்மா. ஆகவே அது ‘க்ஷேத்ரஜ்ஞன்’ என அழைக்கப்படுகிறது; மூன்று குணங்களையும் கடந்ததால் அது ‘புருஷன்’ என்றும் கூறப்படுகிறது. அதிலிருந்தே மூன்று குணங்களால் ஆன அவ்யக்தம் தோன்றுகிறது. ஓ இருமுறைப் பிறந்தோரில் சிறந்தவரே! அதே தத்துவம் வெளிப்பாட்டு நிலையில் நிலைத்திருந்தாலும் அழியாத ‘அவ்யக்தப் பிரக்ருதி’ என உரைக்கப்படுகிறது.
नारद उवाच