Shloka 39
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
यश्नतुर्भ्य: समुद्रेभ्यो वायुर्धारयते जलम् । उद्धृत्याददते चापो जीमूते भ्यो5म्बरेडनिल:
yajñatubhyaḥ samudrebhyo vāyur dhārayate jalam | uddhṛtyādadate cāpo jīmūtebhyo 'mbare 'nilaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—நான்கு கடல்களிலிருந்தும் வாயு நீரைத் தாங்கி மேலே இழுத்தெடுக்கிறது; வானில் இயங்கும் அதே அனிலன் அந்த நீரை மேகக்கூட்டங்களில் சேர்க்கிறான். இவ்வாறு உடலினுள் ‘உதானம்’ எனப்படும் பிராணவாயு—மஹாவாயு எனப் புகழப்படும் அது—கடல்களிலிருந்து நீரை உயர்த்தி மேகங்களில் நிறுவி, மேகமும் நீரும் ஒன்றாகச் சேர்ந்து பర్జன்யன் (மழை-சக்தி) கைக்குச் செலுத்துகிறது. இதனால் இயற்கையின் ஒழுங்கான தர்மம் வெளிப்படுகிறது—மிகுந்த வலிமையும் தன்னிச்சையால் அல்ல, கட்டுப்பட்ட சேவையால் உலகைத் தாங்குகிறது.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses the water-cycle as a dharmic analogy: Vāyu/Udāna performs a regulated, world-sustaining function—lifting water, forming clouds, and enabling rain—showing that power is meant to serve order and the common good.
In Bhishma’s instruction in the Śānti Parva, he describes the operation of the great Wind (identified with the inner vital breath, Udāna) that draws water from the oceans and establishes it in clouds, leading to rainfall—illustrating cosmic governance and disciplined function.