Shloka 94
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
उस धनसे क्या लाभ, जिसे मनुष्य न तो किसीको दे सकता और न अपने उपभोगमें ही ला सकता है? उस बलसे क्या लाभ, जिससे शत्रुओंको बाधित न किया जा सके? उस शास्त्रज्ञानसे क्या लाभ, जिसके द्वारा मनुष्य धर्माचरण न कर सके? और उस जीवात्मासे क्या लाभ, जो न तो जितेन्द्रिय है और न मनको ही वशमें रख सकता है? ।।
bhīṣma uvāca | idaṃ dvaipāyanavaco hitam uktaṃ niśamya tu | śuko gataḥ parityajya pitaraṃ mokṣa-daiśikam |
பீஷ்மர் கூறினார்—அரசே! த்வைபாயனன் (வியாசன்) உரைத்த இந்நலவாக்குகளை கேட்டுச் சுகர், மோட்சத்தை உபதேசிக்கும் தந்தையை விட்டு, மோட்சமார்க்கத் தேடலில் முன்னே சென்றார். தானத்திற்கும் தகுந்த அனுபவத்திற்கும் பயன்படும் செல்வமே பயனுள்ளது; பகைவரை அடக்க வல்ல வலமே அர்த்தமுள்ளது; தர்மாசரணத்தை நடத்த வல்ல சாஸ்திரஞானமே பயனுள்ளது; மேலும், இந்திரியஜயம் மற்றும் மனநிக்ரஹம் உள்ளபோதுதான் உயிர்வாழ்வும் அர்த்தமடையும்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Value is measured by ethical efficacy: wealth matters when it can be given or rightly enjoyed; strength matters when it can restrain enemies/harms; learning matters when it enables dharma; and life/spirit matters when it is governed by self-control (jita-indriya, mastery of mind).
Bhishma reports that after hearing Vyāsa’s beneficial instruction, Śuka departs—leaving his father, renowned as a teacher of liberation—to continue his pursuit of mokṣa under further guidance, highlighting the primacy of liberation-oriented discipline.