Shloka 92
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
मासतुसंज्ञापरिवर्तकेण सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन । स्वकर्मनिष्ठाफलसाक्षिकेण भूतानि काल: पचति प्रसह
māsartusaṃjñāparivartakena sūryāgninā rātridivendhanena | svakarmaniṣṭhāphalasākṣikeṇa bhūtāni kālaḥ pacati prasah ||
காலமெனும் சமையல்காரன் எல்லா உயிர்களையும் வலுக்கட்டாயமாக ‘சமைக்கிறான்’; மாதங்களும் பருவங்களும் எனும் கரண்டியால் அவற்றை மீண்டும் மீண்டும் புரட்டுகிறான். சூரியன் அவனுக்குத் தீ; கர்மபலனுக்குச் சாட்சியான பகலும் இரவும் அவனுக்குக் களஞ்சிய எரிபொருள்.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time (kāla) is an irresistible cosmic force that matures and consumes all beings. The verse links this inevitability to moral causality: day and night stand as witnesses to karma’s fruits, implying that while none can escape time, one remains accountable for one’s actions within it.
Vyāsa delivers a reflective teaching in Śānti Parva, using a kitchen metaphor: Time is a cook; months and seasons are the turning ladle; the sun is the fire; day and night are the fuel and also witnesses to karmic results. The imagery underscores the steady, unavoidable progression of life toward change, aging, and death.