Shloka 1013
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
रूप॑ चक्षुः प्रकाशश्व दर्शने हेतवस्त्रय: । शरीरस्थ इन्द्रियाँ विषयोंका प्रत्यक्ष अनुभव करते समय अन्यान्य बाह्य गुणोंकी अपेक्षा रखती हैं। उन गुणोंको आप मुझसे सुनिये। रूप
rūpaṃ cakṣuḥ prakāśaś ca darśane hetavas trayaḥ |
ரூபம், கண், ஒளி—இவையே காண்தலுக்கான மூன்று காரணங்கள். உடலில் உள்ள இந்திரியங்கள் பொருளை நேரடியாக அனுபவிக்கும்போது பிற வெளிப்புற குணங்களின் துணையை நாடுகின்றன. அந்தக் குணங்களை என்னிடமிருந்து கேள். ரூபம், கண், ஒளி—இந்த மூன்றும் சேர்ந்தாலே ஒரு பொருளை நேரில் காணுதல் நிகழும்.
भीष्य उवाच
Educational Q&A
Seeing (and by extension sense-knowledge) arises from multiple necessary conditions: an object with form, a functioning sense organ, and illumination. Bhīṣma emphasizes causal dependence in cognition, encouraging careful discrimination about how knowledge is produced.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Bhīṣma continues teaching about the workings of the senses and perception. Here he specifies the three requisites for visual perception—form, eye, and light—as part of a broader explanation of how embodied beings experience objects.