Shloka 57
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
मूढ़बुद्धि मानव उस आत्माके सम्बन्धमें द्वैतभावसे युक्त धारणा रखते हुए कहते हैं --'सनातन अव्यक्त परमात्मा दूसरा है और पचीसवाँ तत्त्वरूप जीवात्मा दूसरा, परंतु साधु पुरुष उन दोनोंको एक मानते हैं ।।
yājñavalkya uvāca |
muḍhabuddhayaḥ mānavā ātmanaḥ sambandhe dvaitabhāvena yuktāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā vadanti— “sanātanaḥ avyaktaḥ paramātmā anyaḥ, pañcaviṃśaḥ tattvarūpaḥ jīvātmā anyaḥ” iti; kintu sādhavaḥ puruṣāḥ tayor aikyaṃ manyante ||
te na etat abhinandanti pañcaviṃśakam acyutam |
janma-mṛtyu-bhayāt yogāḥ sāṅkhyāś ca paramaiṣiṇaḥ ||
janma-mṛtyu-bhayarahitāḥ paramapada-prāptim icchantaḥ sāṅkhyavidāḥ yoginaś ca jīvātma-paramātmanor bhedaṃ na manyante; jīveśvarābheda-vādinaṃ pūrvoktaṃ darśanaṃ vā sādhumatam api te’bhinandanti eva ||
மந்த புத்தியுடையோர் ஆத்மாவைப் பற்றி இருமை எண்ணத்துடன், “நித்தியமான அவ்யக்த பரமாத்மா ஒன்று; இருபத்தைந்தாம் தத்துவமான ஜீவாத்மா வேறு” என்று கூறுவர். ஆனால் தத்துவத்தை அறிந்த சான்றோர் அவ்விரண்டையும் ஒன்றே என்று காண்பர். பிறப்பு–இறப்பு அச்சமின்றி பரமபதத்தை நாடும் சாங்க்ய அறிஞரும் யோகியும், ‘அச்யுதன்’ (அழிவிலான்) என்பதிலிருந்து இருபத்தைந்தாம் தத்துவத்தைப் பிரித்துக் கருதுவதை ஏற்கார்; ஜீவன்–ஈசுவரன் என்ற கடுமையான வேற்றுமையை அவர்கள் எவ்விதத்திலும் ஒப்பார்; முன் கூறிய சான்றோர் முறைப்படி அவர்களின் அபேதத்தையே உறுதிப்படுத்துவர்.
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a rigid dualism that separates the unmanifest Supreme Self from the individual self. It presents the ‘sādhu’ view: advanced Sāṅkhya-knowers and yogins, seeking the highest state and free from fear of birth and death, affirm non-difference (abheda) between jīva and the Imperishable.
In a didactic setting within Śānti Parva, the sage Yājñavalkya instructs by contrasting two viewpoints: the dull-minded who posit two separate realities (Paramātman vs. jīvātman), and the spiritually mature seekers who regard them as one, endorsing the earlier-stated doctrine of non-duality.