Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)

सांख्यदर्शी विद्वानोंके कथनानुसार दोनों हाथ अध्यात्म हैं, कर्तव्य अधिभूत है और इन्द्र अधिदैवत हैं ।। वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथा श्रुतिनिदर्शिन: । वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदिवतम्‌,वेदार्थपर विचार करनेवाले विद्वान्‌ जैसा कहते हैं, उसके अनुसार वाक्‌ अध्यात्म है, वक्तव्य अधिभूत है और अग्नि अधिदैवत हैं

vāg adhyātmam iti prāhur yathā śruti-nidarśinaḥ | vaktavyam adhibhūtaṁ tu vahnīs tatrādhidaivatam ||

யாஜ்ஞவல்க்யர் கூறினார்—வேதார்த்தத்தைச் ச்ருதி ஆதாரமாக விளக்கும் முனிவர்கள் சொல்வதுபோல், வாக் (வாணி) அத்யாத்மம்; சொல்லப்படவேண்டியது அதிபூதம்; இம்மூன்றிலும் அக்னி அதிதைவதம்.

वाक्speech
वाक्:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Nominative, Singular
अध्यात्मम्the inner/self (adhyātma)
अध्यात्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootअध्यात्म
FormNeuter, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
प्राहुःthey said/declare
प्राहुः:
TypeVerb
Rootप्र + अह्
FormPerfect, Third, Plural, Parasmaipada
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
श्रुति-निदर्शिनःthose who cite/point to the Śruti
श्रुति-निदर्शिनः:
Karta
TypeNoun
Rootश्रुति-निदर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Plural
वक्तव्यम्that which is to be spoken (the utterable)
वक्तव्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootवक्तव्य
FormNeuter, Nominative, Singular
अधिभूतम्the elemental/physical (adhibhūta)
अधिभूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिभूत
FormNeuter, Nominative, Singular
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
वह्निःfire (Agni)
वह्निः:
Karta
TypeNoun
Rootवह्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्रthere/in that context
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अधिदैवतम्the divine presiding principle (adhidaivata)
अधिदैवतम्:
Karma
TypeNoun
Rootअधिदैवत
FormNeuter, Nominative, Singular

याज़्वल्क्य उवाच

Y
Yājñavalkya
V
Vāk (Speech)
A
Agni (Vahni, Fire)
Ś
Śruti (Vedic revelation)