Shloka 20
Śuka–Janaka Saṃvāda: Āśrama-krama, Jñāna-vijñāna, and the Marks of Liberation (शुक-जनक संवादः)
दानेन चात्मग्रहणमस्पृहत्वं परार्थता । सर्वभूतदया चैव सच्त्वस्यैते गुणा: स्मृता:,धैर्य, आनन्द, प्रीति, उत्कर्ष, प्रकाश (ज्ञानशक्ति), सुख, शुद्धि, आरोग्य, संतोष, श्रद्धा, अकार्पण्य (दीनताका अभाव), असंरम्भ (क्रोधका अभाव), क्षमा, धृति, अहिंसा, समता, सत्य, ऋणसे रहित होना, मृदुता, लज्जा, अचंचलता, शौच, सरलता, सदाचार, अलोलुपता, हृदयमें सम्भ्रमका न होना, इष्ट और अनिष्टके वियोगका बखान न करना, दानके द्वारा धैर्य धारण करना, किसी वस्तुकी इच्छा न करना, परोपकार और सम्पूर्ण प्राणियोंपर दया--ये सब सत्त्वसम्बन्धी गुण बताये गये हैं
yājñavalkya uvāca | dānena cātmagrahaṇam aspṛhatvaṁ parārthatā | sarvabhūtadayā caiva sattvasyaite guṇāḥ smṛtāḥ | dhairyam ānandaḥ prītiḥ utkarṣaḥ prakāśaḥ (jñānaśaktiḥ) sukhaṁ śuddhir ārogyaṁ santoṣaḥ śraddhā akāarpaṇyam asaṁrambhaḥ kṣamā dhṛtir ahiṁsā samatā satyam ṛṇarahitatā mṛdutā lajjā acaṁcalatā śaucaṁ saralatā sadācāraḥ alolupatā hṛdaye asambhramaḥ iṣṭāniṣṭaviyogakathānābhidhānam dānena dhairyadhāraṇam akāmataiva paropakāraḥ sarvaprāṇiṣu dayā—ete sarve sattvasaṁbandhino guṇāḥ proktāḥ |
யாஜ்ஞவல்க்யர் கூறினார்—தானத்தால் ஆத்மநிக்ரகம், ஆசையின்மை, பிறர்நலத்திற்காக வாழ்தல், எல்லா உயிர்களிடத்தும் கருணை—இவையே சத்த்வத்தின் குணங்கள் என்று நினைவுகூரப்படுகின்றன. மேலும் சத்த்வத்தில்: தைரியம், ஆனந்தம், ப்ரீதி, உயர்வு, உள்ளொளி (ஞானசக்தி), சுகம், தூய்மை, ஆரோக்கியம், திருப்தி, श्रद्धை, கஞ்சத்தன்மையின்மை, கோபமின்மை, பொறுமை, திடத்தன்மை, அஹிம்சை, சமநிலை, சத்தியம், கடனிலிருந்து விடுதலை, மென்மை, நாணம், அசையாத அமைதி, சௌசம், நேர்மை, நல்லொழுக்கம், பேராசையின்மை; உள்ளத்தில் கலக்கம் இல்லாமை, இன்பம்-துன்பம் என இஷ்ட-அநிஷ்டப் பிரிவை புலம்பாமை; தானத்தால் தைரியத்தைத் தாங்குதல், ஆசையின்மை, பரோபகாரம், எல்லா பிராணிகளிடத்தும் தயை—இவையெல்லாம் சத்த்வகுணங்களாக அறிவிக்கப்பட்டன.
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sattva is defined by a cluster of ethical and psychological virtues—generosity, self-restraint, desirelessness, truth, equanimity, non-violence, and compassion—showing that inner clarity is sustained by outward beneficence and disciplined conduct.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right living, the sage Yājñavalkya enumerates the recognized marks of a sattvic disposition, presenting a practical catalogue of virtues to be cultivated for peace and moral excellence.