Shloka 203
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
चतुर्विशमसारं च षड्विंशस्य प्रबोधनात् । छब्बीसवाँ तत्त्व परमात्मा अजन्मा
caturviśam asāraṃ ca ṣaḍviṃśasya prabodhanāt |
வசிஷ்டர் போதித்தார்—இருபத்தாறாம் தத்துவத்தின் விழிப்புணர்வு ஏற்பட்டால், இருபத்துநான்கு தத்துவங்களால் அமைந்த பிரகிருதி சாரமற்றதெனத் தெரியும். இருபத்தாறாம் தத்துவம் பரமாத்மா—அஜன்மன், சர்வவ்யாபி, சங்கதோஷமற்றவன். அவனிடம் சரணடைந்து, ஜீவாத்மா அவன் ஸ்வரூபத்தை நேரடியாக உணர்ந்தபோது, பரமாத்ம-ஞானத்தின் வலிமையால் தானும் (அனுபவத்தில்) சர்வவ்யாபியாகிறான்; மேலும் இருபத்துநான்கு தத்துவங்களுடைய பிரகிருதியைச் சாரமற்றதெனக் கண்டு அதற்கான பற்றைத் துறக்கிறான்।
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Realization of the twenty-sixth principle (Paramātman)—unborn, all-pervading, and free from the taint of association—dissolves the sense of limitation in the individual self. With the rise of supreme knowledge, one ceases to treat the twenty-four evolutes of Prakṛti as ultimately real or worthy of attachment, and thus turns toward liberation through dispassion and insight.
Vasiṣṭha is instructing on metaphysical discernment: distinguishing Prakṛti’s twenty-four principles from the transcendent Supreme Self. The passage frames liberation as taking refuge in the Supreme, attaining direct realization, and thereby abandoning identification with the insubstantial constituents of nature.