Shloka 33
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
सर्गप्रलय एतावानू प्रकृतेर्नुपसत्तम । एकत्वं प्रलये चास्य बहुत्वं च यदासृजत्
sarga-pralaya etāvān u prakṛter nṛpasattama | ekatvaṁ pralaye cāsya bahutvaṁ ca yadāsṛjat ||
வசிஷ்டர் கூறினார்—அரசர்களில் சிறந்தவனே! பிரகிருதியின் படைப்பு மற்றும் பிரளயம் பற்றிய விளக்கம் இத்தனைதான். பிரளயத்தில் அது ஒன்றாகவே இருக்கும்; படைப்பை வெளிப்படுத்தும் போது பலவாகப் பிரிகிறது. அரசே! ஞானத்தில் தேர்ந்தோர் பிரகிருதியின் ஒருமையும் பன்மையும் இவ்வாறே அறிய வேண்டும்.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Nature (prakṛti) is undivided in dissolution (pralaya) but appears as diverse in creation (sarga). The wise should understand this unity-and-diversity framework, and see that the unmanifest prakṛti generates multiplicity while the presiding Self/Person (puruṣa) remains fundamentally one.
Vasiṣṭha is instructing a king in philosophical cosmology: how the world-process alternates between dissolution and creation, and how prakṛti’s unmanifest state becomes manifold, relating this to the oneness of the puruṣa behind experience.