Shloka 19
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
तदा तमनुपश्येत यस्मिन् दृष्टे न कथ्यते । हृदयस्थो<न्तरात्मेति ज्ञेयो ज्ञस्तात मद्धिधै:
tadā tam anupaśyet yasmin dṛṣṭe na kathyate | hṛdayastho 'ntarātmeti jñeyo jñastāta madvidhaiḥ ||
அப்போது—அதைக் கண்டவுடன் பேச்சு மௌனமாகிவிடும் அந்தப் பரம்பொருளை—தியானித்து தரிசிக்க வேண்டும். இதயத்தில் உறையும் அந்த அந்தராத்மாவே அனைத்தையும் அறியும் சாட்சியாக, அறியத்தக்கவன். மகனே! யோககாலத்தில் யோகி உள்ளே அந்த பரமாத்மாவை நேரடியாகக் காண்கிறான்; எனது போன்றோருக்கு தத்தம் இதயத்தில் உறையும் அனைத்தறியும் சாட்சியின் ஞானத்தைப் பெறுதலே உரியது.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest reality—the Inner Self dwelling in the heart—is directly knowable in yogic realization, yet it transcends verbal description. True knowledge culminates in inward vision of the all-knowing witness (antarātmā), where speech and conceptualization fall silent.
Vasiṣṭha addresses a disciple affectionately (“tāta”) and instructs him on contemplative practice: in the proper yogic time/state, one should behold the indwelling Self. The emphasis is on interior realization rather than external debate—pointing to the heart as the locus of the supreme, all-knowing presence.