Shloka 33
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
प्रकृतेश्व गुणानां च पठचविंशतिकं बुधा: । सांख्ययोगे च कुशला बुध्यन्ते परमैषिण:
prakṛteś ca guṇānāṁ ca pañcaviṁśatikaṁ budhāḥ | sāṅkhyayoge ca kuśalā budhyante paramaiṣiṇaḥ ||
சாங்க்ய-யோகத்தில் தேர்ந்த பரமத்தத்துவத் தேடிகள் அறிகின்றனர்—பிரகிருதி மற்றும் அதன் குணங்களான இருபத்திநான்கு தத்துவங்களிலிருந்து வேறான பரமாத்மாவே இருபத்திஐந்தாம் தத்துவம். அஹங்காரம் முதலிய ஜடத் தத்துவங்கள் நீங்கியபின் எஞ்சும் தூய சைதன்யமே அவ்யக்த-அஞ்ஞாதம், சகுண-நிர்குணம், நித்தியம், உள்ளார்ந்த ஆதிஷ்டாதா எனப் பேசப்படுகிறது. ஆகவே ஞானிகள் ஆத்மாவை இயற்கையின் இருபத்திநான்கு கூறுகளைக் கடந்ததாக அறிவிக்கின்றனர்.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that beyond Prakṛti and its guṇas (the twenty-four material principles) there is a distinct, conscious reality—the Supreme Self—recognized by Sāṅkhya-Yoga experts as the twenty-fifth principle, the inner ruler and eternal ground of experience.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation, Vasiṣṭha explains to his listener(s) a Sāṅkhya-Yoga classification: sages identify the Supreme Self as transcending the constituents of nature, known when ego and other inert factors are negated.