Shloka 27
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
एवमप्यनुमानेन हालिड्रमुपल भ्यते । पजञ्चविंशतिमस्तात लिड्लेषु नियतात्मक:
evam apy anumānena hālīdram upalabhyate | pañcaviṁśatim astāt liṅgeṣu niyatātmakaḥ ||
இவ்வாறே அனுமானத்தின் மூலம் லிங்கங்களிலிருந்து வேறான தூய சைதன்யஸ்வரூப ஆத்மாவை அறியலாம். காணப்படுவதை ஒளியூட்டுவதால் சூரியன் காணப்படும் பொருள்களிலிருந்து வேறு எனப் புரிகிறதுபோல், அறிவே இயல்பான ஆத்மாவும் அறியப்படுபவற்றை வெளிப்படுத்துவதால் அவற்றிலிருந்து வேறான சத்தையாக நிற்கிறது. அன்புள்ளவனே, அந்த ஆத்மாவே இருபத்திஐந்தாம் தத்துவம்; அது எல்லா லிங்கங்களிலும் நிலையாகவும் நித்தியமாகவும் வியாபித்துள்ளது.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The Self (ātman/puruṣa) is not an object among objects; it is the illuminator of all knowables. Therefore it is known not by direct sensory grasp but by inference—recognizing that whatever is revealed requires a revealer. This Self is identified as the twenty-fifth principle (puruṣa) that pervades all embodied states.
Vasiṣṭha is instructing a listener (addressed affectionately as ‘dear one’) in discriminative knowledge: distinguishing consciousness from the ‘liṅgas’—the marks or constituents associated with embodiment. He uses an inference-based analogy (and, in the accompanying gloss, the sun’s illumination) to argue that the knower is distinct from the known.