Shloka 45
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
स एवं फलमाप्रोति त्रिषु लोकेषु मुर्तिमान् । जो इस प्रकार शुभाशुभ फल देनेवाला कर्म करता है, वही तीनों लोकोंमें शरीर धारण करके इन उपर्युक्त फलोंको पाता है || ४४ $ ।।
sa eva phalam āpnoti triṣu lokeṣu mūrtimān | prakṛtiḥ kurute karma śubhāśubhaphalātmakam | prakṛtiś ca tad aśnāti triṣu lokeṣu kāmagā |
வசிஷ்டர் கூறினார்—உடல் கொண்ட உயிரே மூன்று உலகங்களிலும் பலனைப் பெறுவதாகத் தோன்றுகிறது. ஆனால் உண்மையில் சுப-அசுப பலன் தரும் செயல்களைச் செய்வது பிரகிருதியே; மூன்று உலகங்களிலும் தன் விருப்பப்படி இயங்கும் அதே பிரகிருதியே அந்தச் செயல்களின் பலனை அனுபவித்து உண்ணுகிறது. புருஷன் அறியாமையால் தன்னைச் செய்பவனும் அனுபவிப்பவனுமென எண்ணிக் கொள்கிறான்.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes apparent and ultimate agency: although the embodied individual seems to reap results, in philosophical truth actions and their enjoyments belong to Prakṛti; the puruṣa identifies with doership and enjoyership due to ignorance.
In Śānti Parva’s instructional discourse, Vasiṣṭha explains a Sāṅkhya-style account of karma and experience, shifting responsibility from an eternal self to Prakṛti’s guṇa-driven activity, while noting that mistaken identification binds the self.