Shloka 28
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अज्ञानवश वह अपनेमें सत्त्व, रज, तम-इन त्रिविध गुणों और धर्म, अर्थ एवं कामका अभिमान कर लेता है ।। प्रकृत्या55त्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत । स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रिया:
ajñānavaśaḥ sa ātmany eva sattva-rajas-tamaḥ—iti trividha-guṇānāṃ ca dharma-artha-kāmānāṃ cābhimānaṃ karoti || prakṛtyā ātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta | svadhākāra-vaṣaṭkārau svāhākāra-namaskriyāḥ ||
அறியாமையால் அவன் தன்னுள் சத்துவம், ரஜஸ், தமஸ் எனும் மும்முகுணங்களையும், தர்மம், அர்த்தம், காமம் ஆகியவற்றையும் ‘எனது’ என்று அகந்தை கொள்கிறான். மேலும் பிரகிருதியின் வலியால் ஆத்மாவே ஆத்மாவை இவ்வாறு பலவகையாகப் பிரித்துக் கொள்கிறது—‘ஸ்வதா’, ‘வஷட்’ எனும் உச்சரிப்புகள், ‘ஸ்வாஹா’ எனும் உரை, நமஸ்காரக் கிரியைகள் முதலியவற்றிலும் தன்னைத் தானே ஒட்டிக்கொண்டு.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ignorance makes one falsely identify the Self with nature’s guṇas and with life-goals (dharma, artha, kāma), and even with ritual roles and formulae. This egoic ‘I’ and ‘mine’ is a superimposition; liberation requires discerning the Self as distinct from prakṛti and its conditioned activities.
Vasiṣṭha is instructing about the inner cause of bondage: the mind, under prakṛti and ajñāna, fragments identity into many labels—ethical, economic, sensual, and ritual—thereby obscuring the true Self. The passage functions as a philosophical admonition within Śānti Parva’s teachings on peace and liberation.