Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa

कभी वह गोमूत्रका भोजन करनेवाला बनता है। कभी वह साग, फूल या सेवार खाता है तथा कभी जलका आचमन मात्र करके जीवन-निर्वाह करता है ।।

vartayan śīrṇaparṇaiś ca prakīrṇaphalabhojanaḥ | vividhāni ca kṛcchrāṇi sevate siddhikāṅkṣayā ||

வசிஷ்டர் கூறினார்—உலர்ந்த இலைகளாலும் சிதறிக் கிடக்கும் விழுந்த பழங்களாலும் வாழ்வை நடத்தி, ‘சித்தி’ பெறும் ஆசையால் அவன் பலவகை கடுமையான க்ருச்சிர (தவ-நியம)ங்களை மேற்கொள்கிறான்।

वर्तयन्living/maintaining (himself)
वर्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootवृत् (वर्तते/वर्तयति)
Formशतृ (वर्तमानकाले), पुं, प्रथमा, एकवचन
शीर्णपर्णैःwith withered leaves
शीर्णपर्णैः:
Karana
TypeNoun
Rootशीर्णपर्ण
Formनपुं, तृतीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रकीर्णफलभोजनःone whose food is scattered/fallen fruits
प्रकीर्णफलभोजनः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकीर्णफलभोजन
Formपुं, प्रथमा, एकवचन
विविधानिvarious
विविधानि:
Karma
TypeAdjective
Rootविविध
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
कृच्छ्राणिhardships/austerities
कृच्छ्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootकृच्छ्र
Formनपुं, द्वितीया, बहुवचन
सेवतेpractises/undertakes
सेवते:
TypeVerb
Rootसेव्
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथम, एकवचन
सिद्धिकाङ्क्षयाwith the desire for attainment/success
सिद्धिकाङ्क्षया:
Karana
TypeNoun
Rootसिद्धिकाङ्क्षा
Formस्त्री, तृतीया, एकवचन

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha

Educational Q&A

The verse teaches that spiritual progress (siddhi) is pursued through disciplined simplicity and endurance of hardship (kṛcchra), emphasizing mastery over appetite and comfort as an ethical-spiritual training rather than mere suffering.

Vasiṣṭha describes an ascetic’s way of living: sustaining himself on minimal, naturally available food like withered leaves and fallen fruits, and deliberately practising varied austerities with the aim of attaining spiritual accomplishment.