Shloka 41
Adhyāya 302: Guṇa-vicāra, Gati-bheda, and the Imperishable State
Yājñavalkya–Janaka
सर्गप्रलयधर्मिण्या असर्गप्रलयात्मक: । गोचरे वर्तते नित्यं निर्गुणं गुणसंज्ञितम्
sargapralayadharmiṇyā asargapralayātmakaḥ | gocare vartate nityaṃ nirguṇaṃ guṇasaṃjñitam ||
வசிஷ்டர் கூறினார்—படைப்பு மற்றும் லயம் பிரகൃതியின் இயல்புகள்; புருஷன் உண்மையில் அவற்றால் தொடப்படாதவன். ஆயினும் பிரகృతியுடன் சேர்ந்ததனால், அவன் படைப்பு-லயச் செயல்களோடு கட்டுண்டவனெனத் தோன்றுகிறான். புலன்களின் பொருளல்லாதபோதும் புலன்களுக்கு எட்டுவனெனத் தெரிகிறான்; குணாதீதனாயினும் குணமுடையவனெனச் சொல்லப்படுகிறான்—இவை அனைத்தும் சேர்க்கை மற்றும் மயக்கத்தால் உண்டான தோற்றமே; அவன் உண்மை இயல்பு அல்ல.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Creation and dissolution belong to Prakṛti, not to the true Self (Puruṣa). Because consciousness is associated with Prakṛti, it is mistakenly taken to be a doer/experiencer within the sensory world and described as possessing guṇas, though in reality it is beyond sense-objects and beyond qualities.
Vasiṣṭha is instructing about the distinction between Prakṛti and Puruṣa in a reflective, philosophical discourse of the Śānti Parva, clarifying how the Self seems entangled in worldly processes (sarga/pralaya, sense-experience, guṇas) due to association and misidentification.