Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)

गर्हितं महतामर्थ सांख्यानां विदितात्मनाम्‌ | भरतश्रेष्ठ] तामस, राजस और सात्त्विक--इन तीन प्रकारके प्राणियोंके जो तत्त्वज्ञानी महात्मा पुरुषोंद्वारा निन्दित मोक्षविरोधी व्यवहार हैं, उनको भी जानना चाहिये ।। उपप्लवांस्तथा घोरान्‌ शशिनस्तेजसस्तथा,नरेश्वर! घोर उत्पात, चन्द्रग्रहण, सूर्यग्रहण, ताराओंका टूटकर गिरना, नक्षत्रोंकी गतिमें उलट-फेर होना तथा पति-पत्नियोंका दुःखदायक वियोग होना आदि बातें, जो इस जगतमें घटित होती हैं, उनको भी जानकर अपने कल्याणका उपाय करना चाहिये

garhitaṁ mahatām artha sāṅkhyānāṁ viditātmanām | bharataśreṣṭha tāmasa-rājasa-sāttvikānāṁ trividha-prāṇināṁ ye tattvajñaiḥ mahātmabhiḥ puruṣaiḥ ninditā mokṣa-virodhinaḥ vyavahārāḥ, tān api jñātum arhasi || upaplavāṁs tathā ghorān śaśinaḥ tejasas tathā | nareśvara ghorotpātān candragrahaṇaṁ sūryagrahaṇaṁ tārāṇāṁ patanaṁ nakṣatra-gati-viparyayaṁ pati-patnyoḥ duḥkhadāyaka-viyogaṁ ca—yāni loke bhavanti, tāny api jñātvā sva-kalyāṇasya upāyaṁ kuryāḥ ||

பீஷ்மர் கூறினார்—ஓ பரதகுலச் சிறந்தவனே! தமஸ், ரஜஸ், சத்த்வம் எனும் மூன்று குணங்களிலிருந்து எழும் நடத்தைகளில், ஆத்மசாக்ஷாத்காரம் பெற்ற சாங்க்ய தத்துவஞானி மகாத்மர்கள் மோட்சத்துக்கு விரோதமெனக் கண்டித்து விலக்கும் செயல்களையும் நீ அறிந்துகொள். மேலும், ஓ நரேசுவரா! உலகில் நிகழும் அச்சமூட்டும் கலக்கங்களை—கொடுஞ்சகுனங்கள், சந்திரகிரகணம், சூரியகிரகணம், நட்சத்திரங்கள் சிதறி விழுதல், நக்ஷத்திரங்களின் இயக்கத்தில் புரட்டல், கணவன்-மனைவியின் துயர்மிகு பிரிவு—இவற்றை உணர்ந்து, உன் நலனுக்கான வழிமுறைகளை மேற்கொள்.

गर्हितम्censured, blameworthy
गर्हितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootगर्हित (गर्ह् + क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
महताम्of the great (persons)
महताम्:
TypeNoun/Adjective
Rootमहत्
FormMasculine, Genitive, Plural
अर्थम्meaning, matter, purpose
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
सांख्यानाम्of the Sāṅkhyas / of those versed in enumeration (Sāṅkhya)
सांख्यानाम्:
TypeNoun/Adjective
Rootसांख्य
FormMasculine, Genitive, Plural
विदितात्मनाम्of those whose self is known/realized
विदितात्मनाम्:
TypeAdjective
Rootविदितात्मन्
FormMasculine, Genitive, Plural
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootभरतश्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Bharataśreṣṭha (the Bharata king, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)
S
Sāṅkhyas (Sāṅkhya-aligned sages/knowers)
M
Moon (Śaśin/Candra)
S
Sun (Tejas/Sūrya)
S
Stars (Tārāḥ)
N
Nakṣatras (constellations/asterisms)
H
Husband and wife (pati-patnī)