Shloka 47
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
काम जित्वा तथा क्रोधं शीतोष्णे वर्षमेव च । भयं शोकं तथा श्वासं पौरुषान् विषयांस्तथा
kāmaṃ jitvā tathā krodhaṃ śītoṣṇe varṣam eva ca | bhayaṃ śokaṃ tathā śvāsaṃ pauruṣān viṣayāṃs tathā
பீஷ்மர் கூறினார்—காமத்தையும் கோபத்தையும் வென்று, குளிர்-வெப்பம் மற்றும் மழையையும் தாங்கி, அச்சமும் துயரமும் அடக்கி, மூச்சை ஒழுங்குபடுத்தி, மேலும் ஆண்மையின் உந்துதல்களையும் புலன்விஷயங்களின் ஈர்ப்பையும் கட்டுப்படுத்த வேண்டும்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches inner conquest: overcoming desire and anger, remaining steady amid bodily hardships (cold, heat, rain), mastering fear and grief, and regulating breath and sensory attraction. Such restraint is presented as a foundation for dharma and ethical clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he lists disciplines of self-mastery—control of passions, endurance of opposites, and regulation of breath and senses—as part of the broader teaching on righteous living and inner governance.