Shloka 16
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
आक्रुश्यमानो नाक्रुश्येन्मन्युरेनं तितिक्षत: । आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति
ākrūśyamāno nākrūśyen manyur enaṃ titikṣataḥ | ākroṣṭāraṃ nirdahati sukṛtaṃ cāsya vindati ||
ஹம்ஸன் கூறியது—தூற்றப்பட்டாலும் பதிலுக்கு தூற்றக் கூடாது; அந்தத் தூண்டுதலைப் பொறுத்துக் கொள்ள வேண்டும். பொறுமையுடையவனின் கட்டுப்பட்ட கோபமே தூற்றுபவனைச் சுட்டெரித்து, அவனுடைய புண்ணியத்தையும் எடுத்துச் செல்கிறது.
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches kṣamā and restraint in speech: when insulted, do not insult back. Patient endurance transforms anger into a moral force that harms the reviler and causes him to lose his accumulated merit.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and conduct, the speaker Haṃsa delivers a maxim about responding to abuse: the virtuous person practices forbearance, and the abuser suffers the ethical consequence—his merit is consumed and transferred away.